جستجو :
جستجو

هیستروسالپنگوگرافی

سه شنبه ۱۴ اردیبهشت ۱۳۹۵

هیستروسالپنگوگرافی (HSG)

جهت بررسی علت ناباروری، باید از سلامت اندام تولید مثل اطمینان حاصل شود. «هیستروسالپنگوگرافی» (HSG) یکی از مراحل اصلی بررسی‌ی اولیه‎ ناباروری است. «HSG» تصویربرداری از رحم و لوله‌ای رحمی با استفاده از تزریق مواد کنتراست میباشد و روشی قابل اعتماد، کم خطر، در دسترس و به راحتی برای بیمار قابل تحمل است.

این روش آناتومی لوله ها و رحم را نشان می دهد و علاوه بر کاربرد تشخیصی، اثرات درمانی نیز دارد. گزارش شده که در ۳۰% موارد تا ۶ ماه بعد از انجام HSG بارداری خودبخود اتفاق می‎افتد که احتمالاً به دلیل باز شدن لوله‌های رحمی است.

در این روش از ماده‎ی کنتراست محلول در آب استفاده شده و تزریق ماده‎ی کنتراست از طریق کانال سرویکال، اطلاعات دقیقی را در ارتباط با حفره‌‎ی رحم، وضعیت لوله های رحمی و ناهنجاری های مادرزادی در اختیار پزشک قرار می دهد. این روش به پزشک در تشخیص درمان کمک می کند.

زمان ایده آل برای انجام HSG، بعد از پایان سیکل قاعدگی و قبل از تخمک گذاری است. دیلاتاسیون ساختمان های وریدی اطراف رحم در دوران قاعدگی، احتمال اینتراوازیشن ماده‎ی حاجب را بیشتر می‌کند، بنابراین زمان مناسب برای انجام این تست ۵ – ۲ روز پس از اتمام خونریزی ماهیانه می‎باشد.

 

اندیکاسیون های انجام هیستروسالپنگوگرافی:

– ارزیابی و روتین ناباروری (اولیه و ثانویه).

– ناهنجاری های مادرزای رحم.

– سقط مکرر.

– چسبندگی های داخل رحمی و لوله‌ها.

– جراحی لوله‎ها (قبل و بعد از عمل)

– سرویکس نارسا.

– خونریزی های غیرطبیعی.

– آمنوره‎‏ی ثانویه.

 

کنتراندیکاسیون های انجام هیستروسالپنگوگرافی:

– بیماری حاد التهابی لگن (عفونت های حاد لگنی) که درمان نشده باشد.

– جراحی رحمی یا لوله های رحمی که اخیرا برای بیمار صورت گرفته باشد.

– خونریزی شدید رحمی.

– شک به حاملگی.

– حساسیت به ماده‎ی حاجب.

 

در بیمارانی که انتی بادی سرمی کلامیدیا، مثبت بوده و یا سابقه‌‎ی قبلی بیماری التهابی لگن دارند، استراتژی احتمالی پروفیلاکتیک مصرف ۱۰۰ mg داکسی سایکلین، دوبار در روز، از دو روز قبل از عکسبرداری به مدت ۵ روز است. برای جلوگیری از کرامپ‌های احتمالی مربوط به انجام هیستروسالپنگوگرافی، از بیمار خواسته‎ می‌شود تا یک ساعت قبل از انجام آن، داروهای ضد التهاب غیر استروئیدی استفاده نماید.

 

تکنیک و مراحل انجام هستروسالپنگوگرافی:

آمادگی بیمار ساده بوده و نیاز به بیهوشی ندارد و معمولاً به خوبی توسط بیمار تحمل می‌شود. البته بهتر است که محیط کاملاً آرام بوده و روش کار به طور کامل برای بیمار شرح داده شود تا از اضطراب بیمار کاسته شود.

هیستروسالپنگوگرافی معمولاً توسط رادیولوژیست انجام می‌شود و به طور متوسط ۳۰ – ۱۰ دقیقه طول می‎کشد. برای انجام این تست فرد به صورت لیتومی بر روی تخت قرار گرفته، سپس اسپکولوم داخل واژن قرار می‎گیرد.

بعد از شستشوی سرویکس و واژن با بتادین کانولا یا کاتتر داخل سرویکس جاگذاری می‌شود. حدود ۵ – ۳ میلی لیتر از ماده‌ی کنتراست با فشار کم به درون رحم و لوله‎های رحمی تزریق می‌شود بعد از تزریق، رادیوگرافی رحم انجام می‌شود.

به طور روتین، تحت مانیتورینگ فلوروسکوپی حدود ۴ تصویر (هر بار با تزریق  ۳ – ۲ ‌سی‌سی ماده‎ی حاجب) گرفته می‎شود.

– اولین تصویر در اوایل پرشدگی رحم و جهت بررسی نقص پرشدگی گرفته می‎شود.

– تصویر دوم در زمان اتساع بیشتر رحم گرفته می‎شود بهترین زمان ارزیابی شکل رحم در حالت پرشدگی کامل رحم است.

– تصویر سوم جهت ارزیابی لوله‎ها می‌باشد. زمانی که لوله ها پر شده‌اند و انتشار داخل پریتوئن قابل تشخیص است بهترین زمان جهت بررسی انسداد یا عدم انسداد لوله‎ها است.

۳۰ دقیقه پس از خارج کردن اسپکولوم از سرویکس، تصویر چهارم گرفته میشود که جهت بررسی چسبندگی داخل پریتوئن است.

 

عوارض احتمالی هیستروسالپنگوگرافی:

– درد.

– خونریزی.

– اینتراوازیشن ماده‎ی حاجب به عروق و سیستم لنفاوی.

– واکنش  وازوواگال.

– عفونت حاد لگن.

– واکشن آلرژیک.

– عوارض مربوط به دریافت اشعه x.

– سوراخ شدن رحم.

 

تفسیر هیستروسالپنگوگرافی:

رادیولوژیست بهتر است که در حین انجام پروسجور حاضر باشد. در حین انجام کار به تفسیر و تشخیص بپردازد، تا اینکه به تفسیر تصاویر نهایی تهیه شده توسط تکنسین بپردازد، زیرا تصور تصاویر سه بعدی از ارگان‎ها از یک تصویر نهایی دو بعدی مشکل است. برای تفسیر، بهتر است که دستگاه ژنیتال را به سه ناحیه‎ی: اندوسرویکال، کاویته‌ی رحم و لوله‎ها تقسیم بندی کرد و هر قسمت را از نظر سایز، شکل، محدوده، نقص پرشدگی، نامنظمی و تجمع ماده‎ی حاجب مورد بررسی قرار داد.

 

آناتومی رادیوگرافیکی نرمال:

رحم در نمای قدامی خلفی به صورت مثلثی با حاشیه صاف دیده می‌شود. حاشیه‎ی خارجی حفره‎ی رحم ممکن است صاف، مقعر یا محدب باشد. اینترنال اوستیوم، بین حفره‎ی رحم و ناحیه‎ی ایسم می‎باشد که در برخی از بیماران به طور واضح به صورت منطقه‏ی باریکتر بین این دو ناحیه مخشص می‌شود.

لوله‎ها را می‎توان به ۴ قسمت: اینترستیشیال ، ایسمیک ، آمپولاری و فیمبریا تقسیم کرد.

– طول لوله‎ها بین ۱۰ – ۱۴ Cm است. قسمت اینترستیشیال (قسمت اتصال لوله‌‎ها به رحم) در هیستروسالپنگوگرافی به صورت سایه‎ی باریک در نتیجه‏ی انتقباض اسفنکتر دیده می‌شود. (

– ناحیه ایستموس لوله‎ی باریک بوده و قطر آن حدود ۱ – ۲ Cm و به طول ۲۰ mm می‎باشد.

– ناحیه آمپولاری دیواره‎ی نازک داشته و پهن‎ترین قسمت لوله است و طول آن حدود ۵۰ mm می‌باشد.

– در قسمت فیمبریای لوله به پریتوئن باز می‌شود و به صورت ساختار مجزای رادیوگرافیکی مشخص نیست.

 

پاتولوژی رحم و لوله‌ها:

پاتولوژی های رحم به دو گروه عمده‎ی مادرزادی و اکتسابی تقسیم می‌شود .

 

پاتولوژی های مادرزادی رحم:

ابنورمالیتی‎های مورلین (MDA) طیف وسیعی از مالفورماسیون‌‎ها را تشکیل می‌دهد که در نتیجه‌ی نقص در تکامل یا فیوژن و یا جذب سپتوم مجاری مولرین در زمان جنینی می‌باشد.

 

انسیدانس MDA حدود %۵ – ۱/۰ گزارش شده است. همراهی این حالت با ابنومالیتی‎های دستگاه ادراری شایع است.

 

خلاصه‌ی یافته‎های HSG در ابنومالیتی‎های مولرین:

رحم تک شاخ (Unicornute):

حفره‎ی رحمی Banana shape می‎باشد که به یک طرف انحراف دارد. گاهی شاخ فرعی وجود دارد و در صورتی که این شاخ با شاخ اصلی مرتبط باشد HSG قابل رویت است.

 

رحم دوگانه (Didelphys):

در HSG به صورت دو کانال سرویکال مجزا با دو حفره‎ی رحمی می‎باشد که به دو لوله‎ی مجزا منتهی می‎شود.

 

رحم دو شاخ (Bicornuate):

شبیه رحم دیدلفیس است، با این تفاوت که یک سرویکس دارد. معمولاً در کاویته‎ی رحم با زاویه‎ی پهن از هم مجزا شده‎اند. (بیشتر از ۱۰۵ درجه)

 

رحم سپتوم دار (Septate):

کاویته‎ی رحم در HSG به صورت دو حفره با نمای V-Sahpe دیده می‎شود. زاویه‎ی میانی بین دو حفره معمولاً کمتر از ۷۵ درجه می‎باشد.

متاسفانه تشخیص رحم سپتوم دار از دو شاخ معمولاً به وسیله HSG امکانپذیر نیست، زیرا در بسیاری از رحم‎های سپتوم‎دار، زاویه بین ۲ حفره‎ی رحمی بیش از ۷۵ درجه است.

 

رحم آرکوئیت (Arcuate):

در HSG تعقر در ناحیه‎ی فوندوس دیده می‌شود و دیامتر عرضی حفره‎ی رحم کمی بیشتر از رحم نرمال است.

 

ناهنجاری‏های رحمی متأثر از DES :

روش مناسب برای تشخیص این آنومالی، HSG  است. کانال اندوسرویکال نامنظم و باریک و حفره‎ی رحمی با حجم کم و نمای T.Shape دیده میشود.

 

پاتولوژی‏های اکتسابی رحم:

 

فیبروم:

فیبروم‎های اینترامورال یا ساب‌سروزال کوچک ممکن است در HSG مشخص نشوند. اما فیبروم‎های بزرگ ممکن است اثر فشاری خارجی بر حفره‎‏ی رحم ایجاد کنند و باعث دفورمیتی و بد شکلی کاویته‎ی رحم شوند. فیبروم ساب موکوزال کوچک به صورت Filling defect دیده می‎شود.

 

پولیپ:

پولیپ ممکن است منفرد یا متعدد و با سایزهای متفاوت باشد و در HSG به صورت نقص پرشدگی با حاشیه‌ی مشخص و منظم دیده می‎شود. حفره‎ی رحم سایز و شکل نرمال را حفظ می‎کند.

 

چسبندگی:

یافته‎های HSG چسبندگی، به صورت نقص پرشدگی با حدود نامنظم در تمام کلیشه‎ها است که با تزریق بیشتر ماده‎ی حاجب از بین نمی‎‏رود

 

آدنومیوزیس:

HSG ممکن است نرمال باشد و یا فقط حدود آندومتر نامنظم باشد اما در برخی بیماران نفود ماده‎‏ی حاجب به داخل میومتر، نمای لانه زنبوری و Speculate ایجاد می‎نماید.

 

سل دستگاه ژنیتال: TB

دستگاه ژنیتال، یکی از علل مهم نازائی در کشورهای در حال توسعه است و HSG یکی از روش‎های اصلی در تشخیص این بیماری است. در TB دستگاه ژنیتال در ابتدا لوله‏ها درگیر می‎شوند و درگیری آنها دو طرفه و غالباً غیرقرینه خواهد بود. در ۵۰% موارد کاویته رحم درگیر می‌شود.

انسداد لوله شایع ترین علامت TB در HSG می‌باشد و ایجاد نماهای مختلف می کند.

TB اندومتر نمای غیراختصاصی داشته که از چسبندگی خفیف تا کاملاً شدید همراه با نامنظمی جدار و آسیمتریک شدن کاویته‎ی رحم ممکن است دیده شود.

اینتراوازیشن در TB شایع است.

 

هیدروسالپنکس :

یکی از شایع‌‎ترین ابنومالیتی‎های لوله، هیدروسالپنکس است که می‌توان یک طرفه یا دوطرفه باشد.

ارسال نظر