xa0اختلال در برانگیختگی جنسی :
- xa0 در این حالت فرد واجد میل جنسی است اما برانگیخته نمی شود.
اختلال در برانگیختگی جنسی دارای انواع زیر است:
• اختلال در برانگیختگی جنسی فیزیکی:
در حالت طبیعی نقاط مختلف بدن خانمها حساس به تماسهای فیزیکی است که توسط این تماسهای فیزیکی یک زن برانگیختگی جنسی پیدا می کند. در این نوع اختلال در برانگیختگی جنسی، تماسهای فیزیکی منجر به برانگیختگی جنسی زن نمی شوند.
• اختلال در برانگیختگی جنسی روانی:
هم مرد و هم زن با افکار، فانتزی، دیدن، شنیدن و غیره می تواند دچار برانگیختگی یا تحریک جنسی شود. در خانمهاییکه دچار اختلال در برانگیختگی جنسی روانی هستند، موارد مذبور منجر به تحریک جنسی نمی شوند.
• اختلال در برانگیختگی جنسی مرکب:
یعنی این خانمها نه با تماسهای فیزیکی و نه با افکار و فانتزی وارد فاز برانگیختگی جنسی سیکل جنسی نمی شوند.
• برانگیختگی جنسی نا خوشایند:
اینگونه خانمها وقتی دچار برانگیختگی جنسی در ناحیه دستگاه تناسلی می شوند، یک احساس ناخوشایند به آنها دست می دهد و بنابراین همیشه سعی دارند از روابط زناشویی دوری بجویند.
برای تشخیص صحیح و درمان مناسب اختلال در برانگیختگی جنسی پرسیدن سئوالات مناسب با ادبیات مناسب خیلی کمک کننده است:
• مشکل اختلال در برانگیختگی جنسی شما از کی شروع شده است؟ این مهم است که بدانیم بیمار از بدو شروع زندگی زناشویی دارای این مشکل بوده و یا بعدها به آن مبتلا شده است (اولیه یا ثانویه).
• چه نوع فعالیت جنسی و چه نوع تماس فیزیکی سبب برانگیختگی جنسی در شما می شود.
• اگر همسر شما بیشتر خواسته های شما را برآورده سازد باز در برانگیختگی جنسی مشکل خواهید داشت؟
• آیا شما در حین تحریک جنسی از نظر فیزیکی و روانی برانگیختگی جنسی پیدا می کنید؟
• آیا شما در حین یک رابطه زناشویی می توانید حواس خود را به عملکرد جنسی تمرکز کنید؟ اگر بله چه چیزی سبب بهم خوردن این تمرکز می شود؟
• آیا شما در حین تحریک جنسی احساس تغییر در تعداد ضربان قلب و تنفس می کنید؟
• آیا شما در حین تحریک جنسی دارای احساس خوشایند در نقاط مختلف دستگاه تناسلی هستید؟
• آیا با تحریک جنسی دستگاه تناسلی شما مرطوب می شود؟
• آیا شما در حین رابطه زناشویی بعلت خشکی دستگاه تناسلی احساس درد دارید؟
• آیا شما برای برقراری رابطه زناشویی طبیعی نیاز به استفاده از مواد مرطوب کننده دارید؟
علل اختلال در برانگیختگی جنسی در خانمها
موضوع برانگیختگی جنسی در خانمها خیلی مفصل و پیجیده است. فقط برای این اختلال کتابهای متعدد نوشته شده است.
مهمترین علل اختلال در برانگیختگی جنسی در خانمها به قرار زیر هستند:
• بیماریهای مزمن مثل دیابت و ام اس
• بیماریهای عروقی که جریان خون دستگاه تناسلی را مختل می کنند
• افسردگی
• اختلالات هورمونی
• عدم وجود رابطه عاطفی خوب با همسر
• مصرف بعضی از داروها مثل قرصهای ضد حاملگی، داروهای ضد افسردگی، فشارخون و آرامبخشها
• آسیب به عروق لگن در اثر عمل جراحی یا پرتودرمانی
• آسیب به اعصاب دستگاه تناسلی مثل آسیب به نخاع و سکته مغزی
• شیر دادن به بچه
• بیماریهای هورمونی مثل بیماریهای تیروئید و درآوردن تخمدانها
• یائسگی
• استرسهای هیجانی
• سابقه سوء استفاده جنسی
• آزار و اذیت جنسی
• آزار و اذیت فیزیکی مثل کتک خوردن
• سوء استفاده روحی و روانی
• محرومیت، داغداری، عزاداری
• احساس بد نسبت به اندام خود
• وسواس
درمان اختلال در برانگیختگی جنسی:
اختلال در برانگیختگی جنسی دو روش عمده درمانی دارد:
• دارو درمانی
o در خانمهاییکه علت کمبود هورمونهای زنانه هستند، می توان آنها را تجویز کرد. فرآورده های مختلف از هورمونهای زنانه در بازار وجود دارند که پزشک با توجه به شرایط بیمار می تواند آنها را تجویز کند.
o داروهای دیگری هم برای درمان این اختلال در خانمها وجود دارند که خارج مبحث این نوشتار می باشد.
• روان درمانی:
o در بسیاری از موارد مشکل بیمار ریشه در مسایل روانی و شخصی دارد، در همچون مواردی بیمار باید نزد متخصص مربوطه ارجاع شود. تاکید می کنم که این متخصصین باید واجد شرایط باشند و معمولا آنها دارای دکتری روانشناسی بالینی (نه روانپزشک) بوده که دوره های تکمیلی درمان اختلالات جنسی را گذرانده باشند.
xa0xa0اختلال میل جنسی Sexual Desire Disorder ( سرد مزاجی ):xa0
- اختلال کمبود میل جنسی یا Hypoactive Sexual Desire Disorder.
- xa0 اختلال بیزاری یا تنفر جنسی Sexual Aversion Disorder
اختلال کمبود میل جنسی از اختلال انزجار جنسی شایعتر است و در زنان بیشتر از مردان دیده می شود ولی در اختلال انزجار جنسی، شدت اختلال بیشتر است. آمار نشان میدهد حدود ۲۰% افراد اختلال کمبود میل جنسی دارند.اختلال انزجار جنسی شبیه فوبیا ( ترس مرضی) میباشد و همزمان با اختلال کمبود میل جنسی هم میتواند در فرد وجود داشته باشد و هر دو نشاندهنده فرکانس پایین تعاملات جنسی هستند.در تشخیص گذاری بالینگر باید سن، سلامت کلی و استرس های زندگی درمان جو را ارزیابی کند و باید مشخص کند قبل از شروع اختلال، میل جنسی در چه سطحی بوده است. نیاز به تماس و ارضا جنسی در بین افراد مختلف و از زمانی به زمان دیگر در هر فرد فرق میکند. مثلا اگر زوجی در ماه ۴ بار رابطه جنسی داشته باشند و سبب ناراحتی در آنها نشود نباید تشخیص اختلال میل جنسی در آنها گذاشت.
عوامل ایجاد سرد مزاجی در زنان
عوامل شخصیتی، عوامل وابسته به فیزیولوژی، عوامل فرهنگی، جامعه شناسی و روانشناسی در این زمینه تأثیر دارند.
عوامل روانی مثل ترس از حاملگی، افسردگی پس از زایمان، طرد شدن از جانب شریک جنسی، ضربه روحی تازه، ترس از آسیب های واژن، احساس خصومت نسبت به مردها، احساس گناه، از دست دادن کنترل یا رفتار پرخاشگرانه، انتظارات فرهنگی و محدودیت های مربوط به جامعه در اختلالاتxa0 زنان مؤثرند. مشخص شده است که مصرف داروهای ضدافسردگی(مثل ایمی پرامین)،MAOI و مثل بعضی از فنوتیازین ها)، ضد اضطرابها(مثل بعضی از بنزودیازپین ها) و داروهای ضد فشارخون(مثل متیل دوپا) باعث عدم انجام ارگاسمxa0 و نهایتا سردمزاجی در زنان می شوند. آسیب دیسک بین مهره های کمری و ستون فقرات نیز روی این اختلال تأثیر دارند.
فکر اشتباه: بعضی از زنان فکر می کنند که زن باید همیشه خود دار باشد ، و هـیـچ گـاه خود در مسائل زناشویی اقدام به کاری نکند.و هرگاه که همسرش به طرف او آمد رابطه را جنسی را انجام دهد و در هنگام رابطه نیز منفعل باشد و نظاره گر .بـرخـی از زنان از ترس آنکه از طرف شوهر به شهوترانی متهم شوند از اظهار علاقه به روابط جنسی امتناع می ورزند و ترجیح می دهند برای همیشه هم خود و هم طرف خویش را از این لذت محروم سـازنـد.زنان باید باور کنند که آنها نیز حق لذت بردن از یک رابطه جنسی سالم با همسر خود را دارند.و باید در این فرآیند مشارکت داشته باشند. و حتی در هنگامی که احساس نیاز می کنند خود شروع کننده باشند .
در روابـط جـنـسی ، زن نباید به هیچ وجه نقش مفعول [عنصر خونسرد و بی میل ] رابازی کند. هـمـان طـوری که فعالیت مرد در تحریک زن سبب می شود که عکس العمل تحریکی خودش هم افـزوده گـردد بـه هـمـان طریق علاقه و فعالیت زن هم سبب می شود که علاقه و میل شهوانی خودش زیادتر شده ، برای انجام روابط زناشویی آماده گردد. البته نباید از زن انتظار داشت که پیوسته در ابراز علاقه جنسی آغازگر باشد. این که زن باید به آمیزش با شوهر علاقه مند باشد بدین معنی است که او پـس از رویکرد مرد به وی از تحریک شدن خویش نهراسد و خود را به رغبت در اختیار وی قرار دهد.
کمرویی و حیا کـمـرویـی و حـیـا عـامـل دیگر بی توجهی بانوان به مسائل جنسی است . این عامل در آغاز ممکن اسـت پـدیـده ای طـبیعی و زودگذر باشد ولی هرگاه همراه با عواملی دیگر، در اخلاق زن باقی بماند، برای وی نوعی منش ثانوی ایجاد می کند که او را از همبستری با وجود میل باطنی گریزان می سازد. در این حال ، ممکن است او از اخلاق خود رنج ببرد ولی نه به علت آن آگاه است و نـه شـیوه درمانش را می داند. تا آنجا که رفته رفته زندگی سرد و نا شاد را بر دلبری و دلگرمی تـرجیح می دهد و در این راه چندان پیش می رود که گاهی می پندارد نمی تواند رفتاری غیراز این داشته باشد.
اگـر دخـتـری بـا ایـن فکر و عقیده پرورش یابد که ارتباط جنسی ، عملی حیوانی و باعث پستی مـنـزلـت انـسان و رفتاری غیر اخلاقی است و یا به طور دایم به خاطر بیان احساسات و عواطفش مـلامت ونکوهش شود این خیال باطل در ذهن او نقش می بندد که مسائل جنسی اصولا مبتذل و پوچ است . مسلما این تخیلات پس از ازدواج نیز بسهولت از بین نخواهد رفت .
تجربه بد در گذشته: گروهی از زنان در گذشته تجربه بسیار بدی از ایجاد رابطه داشته اند که می تواند این مسئله به دست درازی لاس زدن خشونت تجاوز و یا رفتاری از طرف یک فرد باشد که با رضایت ایشان نبوده است این مسئله نیز می تواند در زندگی زناشویی فرد در آینده با عث سرد مزاجی زن شود.
نامناسب بودن شرایط و تاثیر عوامل محیطی : معمولا در برقراری روابط زناشویی ، مردان در پیگیری خواسته خود بیشتر پافشاری دارند تا زنان . بعلاوه وجود حیا در بانوان همیشه مانع از آن است که آغازگر این تمنا باشند. آنها بمراتب بیشتر از مـردان بـه فراهم بودن موقعیت و زمینه ها می اندیشند و ترس از اموری دارند که مردان بندرت بدانها فکرمی کنند. اگـر زمانی در زن تمایلی به برقراری رابطه زناشویی وجود داشته باشد، و زمینه ها فراهم نباشد، این میل دوام نمی یابد. گـاهـی هـم ایـن بـی میلی به سبب فراهم نبودن زمینه ها نیست بلکه به خاطر در نظر گرفتن عـواقب بعدی است . برای مثال هرگاه دسترسی به آب برای انجام نظافت و طهارت ممکن نباشد پیش ازمرد، زن است که از انجام آمیزش خودداری می کند و بدان اشتیاقی نشان نمی دهد.
گـاهـی وجـود صـاحـبخانه یا میهمان و افراد دیگر مشکلاتی فراهم می آورد که برای مرد نادیده انـگـاشـتـن آنـهـا امـری طـبـیـعـی است در حالی که تصور وجود آنان ، برای بانوان ملال انگیز و دلسردکننده است . مـوقـعـیـتهایی چون سفر، ایام بیماری ، ضعف جسمی ، خستگی و عواملی از این قبیل برای بانوان جدا حایز اهمیت است ، در حالی که برای مردان چنین نیست .
تاثیر دلهره و اضطراب بر میل جنسی : وجـود دلـهـره (به هر دلیل که باشد) میل جنسی را در زنان بشدت کاهش می دهد و چه بسا این عـامـل درمـردان مانعی برای کاهش میل جنسی نباشد. در نظر آورید که در خانه ای حمام یا آب گـرم وجـودنداشته و انجام نظافت و طهارت به خبر کردن صاحبخانه نیازمند باشد. در این حال تـمـایـل بـه برقراری آمیزش چندان وجود ندارد. بعکس هرگاه در اتاق استراحت ، حمام کوچکی وجـود داشـته باشد که بتوان نظافت کرد، طبیعتا اشتیاق به آمیزش (حتی اگر میل قبلی نباشد) ممکن است به وجود آید.
همچنین ترس از بارداری و محیط نامناسب و .. برای زن نا امنی و دلهره به همراه می آورد . نقش تغذیه در رابطه جنسی : تغذیه ناکافی از عواملی است که در تحلیل بردن قوای جنسی نقشی بسیار مؤثردارد. گاهی انسان به چیزی بی میل نیست ولی برای رو کردن بدان و بهره مند شدن از آن در خود توانی نمی بیند. این در حالی است که اشتیاق به همبستری بدون تغذیه صحیح ( کافی ) میسر نـیست . اگر تغذیه زن مناسب نباشد انتظار کشش جنسی بیهوده است .
کامروا نشدن از همبستری : براساس اظهارات بانوان معلوم شده که سبب سرد مزاجی نیمی از آنان همین عامل کامروا نشدن از همبستری است . آنها به موجب نا آشنایی همسرانشان با اصول زن داری و برقراری روابط جنسی ، چـه بسا هیچ مفهومی از این روابط در ذهن نداشته باشند، بلکه آن را عملی حیوانی ، غیر بهداشتی و مشمئز کننده بدانند که جز اتلاف وقت ثمری ندارد.
اکثر مردان متاهل ، باور ندارند که از آیین همبستری اطلاعات ناقصی دارند. بر خیلی از مواقع اشـکال اصلی به طرف مقابل آنها یعنی به مرد مربوط می شود که باید وظایف خود را درست اجرا کند گاهی اوقات مرد با آنکه با شیوه های روابط جنسی آشناست بر اثر فشار شهوت یا خودخواهی ، همسر خـود را در کـامـروا شـدن یـاری نـمـی کـند و پیش از ارضای او دست از عمل زناشویی می کشد. سردی جنسی خصیصه ای نیست که با انسان زاییده شود و تا دم مرگ باقی و برقرار بماند. فردی کـه احساسات جنسی ندارد ممکن است فقط به این علت باشد که تاکنون با نوع تحریکی که در او عکس العمل به وجود می آورد، مواجه نشده است .
عوامل دیگر به طور خلاصه عبارتند از :
۲- تربیت بسیار مذهبی و خشک در دوران کودکی
۳- سکس های عجولانه در دوره نامزدی و ترس از فهمیدن دیگران،حاملگی و ورود افراد دیگر به اتاق
۳- داشتن خاطره بد از اولین رابطه سکسی
۴- احساس خشم و یا تنفر از همسر
۵- نداشتن اعتماد به همسر
۶- وجود رابطه نا ایمن و نامهربان و دعوا و خشونت میان همسران
۷- هنگامیکه یک زن نتواند به همسرش تکیه کند و او را به عنوان یک مرد مطمئن در کنارش بپذیرد
۸ بی احترامی به زن از سوی همسر
۹- داشتن اطلاعات غلط و اشتباه درباره سکس
۱۰- احساس اینکه رابطه جنسی یک رابطه کثیف است و تنها مربوط به زنان بدکاره می شود
اگـر قدرت جنسی مرد ناکافی یا میل جنسی او کم باشد، اگر انزال زود یا بسرعت واقع شود و مـرد خـود را عـقب بکشد، آن وقت است که در زن تنفر و اکراهی در مقابل روابط جنسی به وجود می آید. یعنی یا تحریک نشده و یا محرومیتهای متوالی بتدریج سبب از بین رفتن احساس لذت و از بـیـن رفـتـن میل جنسی او می شود. در هرحال اگر به طور متوالی او را محروم نگاه دارند پس از مدتی به هیچ وجه لذت نخواهد برد . شاید همسر مردی بسیار مهربان و زن و فرزند دوست و صمیمی و صـبـور باشد. ولی از نظر عمل زناشویی هیچ توجهی به رضایت زن نداشته باشد و لذت جنسی همسر را نادیده بگیرد.
آندومتریوز چیست؟
آندومتریوز بیماری مزمن و شایعی استکه طی آن بافتu200cu200cهای داخل رحم که آندومتر خوانده میu200cشود، به اشتباه در جایی خارج از رحم قرار میu200cu200cگیرد و بسیاری از زنان از آن رنج میu200cبرند. این درحالی است که به خاطر علائم غیراختصاصی این بیماری اکثر مواقع تشخیص داده نمیu200cشود.
بیماری اندومتریوز به حضور بافت آندومتر (غدد استروما) خارج از حفره رحم گفته میu200cشود. شایع ترین محلu200cهای جایگزینی، احشای لگنی و صفاق (صفاق یک غشای خونابی است که سطح داخلی حفره صفاقی (شکمی) و حفرات لگنی را میu200cپوشاند.) هستند. آندومتریوز در ظاهر از ضایعات جزئی روی ارگانu200cهای لگنی که از سایر جهات سالم هستند تا کیستu200cهای آندومتریوتیک بزرگ تخمدان متفاوت است که آناتومی لوله و تخمدان را دستخوش تغییر کرده و چسبندگیu200cهای وسیع روده، مثانه و حالب را درگیر میu200cکند. به بیان دیگر آندومتریوز به معنی رشد بافت داخلی رحم در جایی بیرون از رحم است.
شایعu200cترین محل بروز آندومتریوز
لگن شایعترین محل بروز آندومتریوز است. در این بیماری بافت آندومتر (لایه داخلی رحم) در بیرون از محل اصلی خود (رحم) تشکیل میu200cشود. این بافت میu200cتواند در تمام بافتu200cهای بدن جز طحال به وجود آید، ولی رایجu200cترین محل پدید آمدن آن، لگن است که در این قسمت هم، تخمدانu200cها بیشتر گرفتار آندومتریوز میu200cشوند.
در آندومتریوز، بافت آندومتر تغییر جا داده، اما همچنان به فعالیت خود ادامه میu200cدهد و در هر دوره قاعدگی، این بافت ضخیم میu200cشود و خونریزی میu200cکند. در آندومتریوز، بافتu200cهای اطراف ممکن است تحریک شوند و درنهایت موجب زخمیu200cشدن بافت و چسبندگی شود. برآورد میu200cشود 40درصد زنان به این مشکل دچار هستند که رایجu200cترین عوارض آنu200cها، درد موقع پریود ماهانه یا نازایی و دردهای مزمن لگنی
میu200cباشد.
انواع اندومتریوز
اندومتریوز خارج لگنی: اغلب فاقد علامت در صورت بروز درد یا توده خارج لگنی سیکلیک مدنظر قرار می گیرد.
اندومتریوز نافی: این توده قابل لمس و درد سیلیک در محل ناف است.
چه عواملی در ایجاد اندومتریوز نقش دارند؟
این مشکل اغلب در سنین باروری در نوجوانان و زنان یائسه که تحت درمان هورمون (HRT) هستند، شایع است که میزان شیوع آن 10درصد است. از عوامل خطری که در ایجاد اندومتریوز نقش دارد: ناباروری، نولی پاریته (باردار نشدن)، سیکل قاعدگی کوتاه، داشتن موی قرمز، بلند قدی، هیپرمنوره (خونریزیهای قاعدگی بیش از حد)، ناهنجاری مولرین (ناهنجاری رحم)، وزن کم حین تولد (کمتر از 7پوند)، رژیم غذایی غنی از چربی و گوشت قرمز، وجود بیماری در اقوام درجه یک و … است.
علل آندومتریوز
در اینجا، 5 علت اصلی که باعث ایجاد آندومتریوز می شوند را خواهید خواند.
قاعدگی عقب گرد: بیشترین علت آندومتریوز میu200cباشد. در این نوع قاعدگی، خون قاعدگی شامل سلولu200cهای آندومتر است که به جای آنکه از بدن خارج شوند، از طریق لولهu200cهای رحمی وارد حفره لگنی میu200cشوند. این سلولu200cهای آندومتر به دیواره لگن میu200cچسبند و در آنجا رشد میu200cکنند و خونریزی در طول این دوره ایجاد میu200cشود.
رشد سلولu200cهای جنینی: این سلولu200cها، حفرهu200cهای لگنی و شکمی را میu200cپوشانند و از سلولu200cهای جنینی به وجود میu200cآیند. هنگامی که یک و یا چند منطقه از پوشش شکمی تبدیل به بافت آندومتر شود، آندومتریوز گسترش میu200cیابد.
زخم جراحی : بعد از جراحی، مانند هیسترکتومی (خارج کردن رحم) و یا سزارین، سلول های آندومتر ممکن است به محل برش جراحی متصل شوند.
انتقال سلولu200cهای آندومتر: عروق خونی و یا مایع لنف ممکن است سلول های آندومتر را به دیگر قسمت های بدن انتقال دهند.
اختلال سیستم ایمنی: ممکن است وجود اختلال در سیستم ایمنی باعث گردد که بدن نتواند بافت آندومتر را که در بیرون از رحم رشد می کند تشخیص داده و از بین ببرد.
علائم آندومتریوز چیست؟
تظاهر بالینی: کاهش باروری یکی از علائم این بیماری است. همچنین دیسمنوره (قاعدگی دردناک)، دیس پارونی (حالتی است که فرد هنگام آمیزش دچار درد میu200fشود) و درد مزمن لگن نیز از علائمی است که ما را به اندومتریوز مشکوک می کند. حتی در موارد شدید ممکن است فاقد علامت باشد.
علائم گوارشی، علائم شدید: درد، تهوع، سیری زودهنگام، نفخ و تغییرات اجابب مزاج جزء علائم این بیماری است که گاهی اوقات ممکن است با سندرم روده تحریک پذیر اشتباه گرفته شود.
درد: دیسمنوره (دیسمنوره اصطلاحی است که پزشکان برای انقباضات دردناک قاعدگی به کار می برند) ثانویه قویا به نفع اندومتریوز است که درد اغلب دوطرفه است. مشخصات دیسمنوره مرتبط با اندومتریوز، شروع درد قبل از خونریزی قاعدگی و ادامه آن در طول سیکل است و ممکن است هیچ فاصله زمانی عادی از درد وجود نداشته باشد.
کاهش باروری: اندومتریوز متوسط و شدید با بروز چسبندگی و ممانعت از تحرک لوله های رحمی و تخمدان باعث نازایی و کاهش باروری می شوند.
آیا اندومتریوز همان درد قاعدگی است؟
اکثر زنانی که جهت درمان به مراکز درمانی و مطبu200cهای پزشکان مراجعه میu200cکنند از ابتلا به اندومتریوز مطلع نیستند. تشخیص این بیماری به سختی انجام میu200cشود و افراد متحمل هزینهu200cهای قابل اجتناب درمان ناباروری میu200cشوند درحالیu200cکه میu200cتوانند با درمان این بیماری به راحتی باردار شوند. اندومتریوز به دلیل درد زیاد به ویژه در دوران قاعدگی اغلب با سندروم قبل از قاعدگی و دردهای آن اشتباه میu200cشود. اهمیت تشخیص به موقع آن و مراجعه افرادی که دردهای اینu200cگونه دارند در کوتاهu200cترین زمان ممکن به پزشکان مجرب و مراکزی که به صورت تخصصی روی این بیماری کار میu200cکنند باید مورد توجه قرار گیرد. بانوان معمولاً اینu200cگونه دردها را نادیده نگیرند و حتماً قبل از آنکه دیر شود و این بیماری، تخمدانu200cها و دیگر اندامu200cهای داخلی را درگیر کند باید برای بررسی به مراکز تخصصی مراجعه کنند.
تشخیص آندومتریوز
معاینه لگن توسط پزشک: برای بررسی وجود کیست در اندام تناسلی و یا زخم در رحم
سونوگرافی: برای وجود کیست مرتبط با آندومتریوز
لاپاروسکوپی: محل، وسعت و اندازه آندومتر را مشخص میu200cکند
احتمال ناباروری با اندومتریوز
بافت اندومتریوز یک بافت زنده است و مثل بذری است که در یک فضای مساعدی پاشیده شده و رشد میu200cکند. یکی از راهu200cهای ایجاد ناباروری اندومتریوز این است که این بافت هم در هر منطقهu200cای که نفوذ داشته باشد، برخی اوقات بهu200cدلیل برگشت خون قاعدگی از لولهu200cها به داخل شکم یا وقتی فرد فاکتور ژنتیک مساعدی برای رشد اندومتریوز دارد بهu200cجای اینکه توسط سلولu200cهای ایمنی خورده شده و ازu200cبین برود در نقاط شایع رسوب اندومتریوز اتفاق میu200cافتد و مشکلاتی را به وجود میu200cآورد و چون این بافت خاصیت تهاجمی دارد و رشد میu200cکند، اگر داخل تخمدان وارد شود، میu200cتواند قسمت اعظمی از تخمدان را ازبین ببرد و کمu200cکم از تخمدان یک تکه نازک بهu200cجا بگذارد و فولیکولu200cها را ازبین ببرد.
یک مسیر دیگر ایجاد ناباروری آسیبی است که اندومتریوز به لولهu200cها وارد میu200cکند و لولهu200cها حرکت موجی که باید داشته باشند تا بتوانند تخمک را به داخل رحم انتقال دهند، ندارند و عملکرد لوله مختل است یا چسبندگیu200cهایی اطرافش ایجاد میu200cشود و گرفتگی در لوله بروز میu200cکند و نمیu200cتواند تخمک را از خودش عبور دهد.
راه دیگر بروز ناباروری با اندومتریوز موادی است که ترشح میu200cشود. یکسری مواد از بافتu200cهای اندومتریوز ترشح میu200cشوند که حتی میu200cتوانند روی کیفیت تخمک اثر بگذارند، همانu200cطور که در برخی بیماران IVF میu200cبینیم که حتی وقتی IVF میu200cشوند، این روش شکست میu200cخورد. این به این دلیل است که اندومتریوز بهu200cدلیل مواد سمی که ترشح میu200cکند به تخمی هم که از این طریق ایجاد شده، آسیب میu200cزند و اجازه رشد نمیu200cدهد. برخی بیماران اندومتریوزی غیر از بافت اندومتریوزی که خارج از رحم دارند، در داخل رحم هم بافت از محل معین خود به داخل خود رحم نفوذ کرده و بهu200cهمین دلیل رحمu200cشان جایگاه مناسبی برای پرورش جنین نیست و خیلی از اوقات به بیماران اندومتریوزی پیشنهاد میu200cشود از رحم اجارهu200cای استفاده کنند. u200cالبته ذکر این نکته مهم است که موارد گفته شده برای همه بیماران یکسان نیست و اندومتریوز بیماریی است که طیفu200cهای گستردهu200cای از تظاهر را دارد و از خفیف تا شدید را شامل میu200cشود و اینها نباید فرد دچار اندومتریوز را نگران کند، چون بسیاری از بیماران اندومتریوزی خودبهu200cخود باردار میu200cشوند و خیلیu200cها تازه بعد از دو، سه بار بارداری اندومتریوزشان بروز پیدا میu200cکند و اینu200cطور نیست که همیشه اندومتریوز نازایی بیاورد اما باید بیمار اندومتریوزی شناسایی شود تا از اتفاقات ناخوشایند پیشگیری به عمل آید.
روشu200cهای درمان آندومتریوز
داروهای ضددرد و مسکن
هورمون درمانی: برخی مواقع، این روش درمانی برای کاهش درد آندومتریوز موثر است. افزایش و کاهش هورمون ها در طول دروه قاعدگی باعث می شود آندومتر ضخیم شود، بریزد و خونریزی کند. با
استفاده از این روش، رشد بافت آندومتر کم می شود.
جراحی: اگر شما آندومتریوز دارید و می خواهید باردار شوید، جراحی برای برداشتن آندومتریوز در حالی که رحم و تخمدان سالم بمانند، مفید است.
روش کمک باروری: لقاح آزمایشگاهی برای باردار شدن نسبت به عمل جراحی بهتر است.
هیسترکتومی: در موارد شدید آندومتریوز، جراحی برای خارج کردن رحم و تخمدان باید انجام گیرد. اما در این موارد هیسترکتومی به تنهایی کافی نیست، استروژن می تواند آندومتریوز باقیمانده را تحریک کند و درد نیز باقی بماند. بعد از هیسترکتومی، بارداری
ممکن
درمان آندومتریوز از طریق جراحی در ایران
بیماری اندومتریوز، تنها محدود به سیستم تولیدمثل خانمu200cها نشده و رودهu200cها، حالبu200cهای کلیه، مثانه، حفره شکمی و لگن بیمار را نیز درگیر میu200cکند. اخیرا برای درمان آندومتریوز تکنیکی به شکل ورود از راه مجراهای طبیعی بدن و انجام کار با لاپاراسکوپی برای نخستین بار در کشور انجام شد. این شیوه جدید جراحی اندومتریوز، هیچ برشی روی شکم باقی نمیu200cگذارد، تسریع در روند بهبودی، باز نکردن شکم و کاهش آسیبu200cهای پس از جراحی را از مزایای این شیوه درمانی هستند.
جالب است بدانید که تمام تحقیقات این مرکز در مجلات نازایی و علمی معتبر دنیا و اندوسکوپی آمریکا و اروپا منتشر شده است.
علاوه بر این شیوه جدید، هر ماه تعداد زیادی عمل اندومتریوز ساده و پیشرفته، به صورت کلاسیک در ایران انجام میu200cشود.
درمان خانگی آندومتریوز
دوش آب گرم و پدهای گرماده، عضلات لگن را آرام و شل می کند و از گرفتگی و درد می کاهد.
داروهای غیراستروئیدی غیرالتهاب مانند: ایبوپروفن و ناپروکسن می تواند از گرفتگی ها و دردهای قاعدگی بکاهد.
به طور مرتب ورزش کنید.
خوراکu200cدرمانی
برنامهu200cی غذایی متعادل برای همهu200cی ما ضروری است، چرا که خوراک مناسب به سلامتu200c همهu200cی بخشu200cهای بدن کمک میu200cکند.
تغذیه مناسب توان زنان مبتلا به اندومتریوز را برای تحمل درمانu200cهای پزشکی و پیu200cآمدهای جانبی درمان افزایش میu200cدهد، به او انرژی میu200cبخشد و به درست فکرکردن او کمک میu200cکند. هم اکنون کارشناسان تغذیه روی برنامهu200cهای غذایی ویژهu200cی بیماران اندومتریوز کار میu200cکنند.
درمان مکمل
کاربرد طبل مکمل(طب سوزنی و رفلکسولوژی- اوریکولوتراپی و هومیوپاتیو گیاهان دارویی)در درمان اندومتریوز روشی شناخته شده است
اختلالات قاعدگی : نارسایی فاز لوتئال
این اختلال در چرخه عادت ماهیانه یک زن اتفاق میu200cافتد. این مسئله بعد از تخمک گذاری رخ میu200cدهد و قبل از شروع دوره است. در این زمان پوشش رحم به طور معمول، ضخیمu200cتر میu200cشود و برای بارداری آماده است. اگر کسی دچار نقص فاز لوتئال باشد؛ پوشش رحم در هر ماه به دلیل ناکافی بودن هورمون پروژسترون برای بارداری آماده نمیu200cشود. این موضوع سبب میu200cشود باردار شدن زن سخت شود؛ گرچه هنوز بر سر این موضوع که آیا این نقص میu200cتواند علت مستقیم ناباروری باشد یا خیر؛ صحبتu200cها بسیار است. نقص فاز لوتئال ممکن است به نام ” فاز لوتئال ناکافی” یا ” اختلال در تکامل آندومتر” نیز گفته میu200cشود.
علل نارسایی فاز لوتئال
فاز لوتئال معمولا حدود 12 تا 14 روز طول میu200cکشد. در طول این زمان، تخمدان شروع به تولید هورمونی به نام پروژسترون میu200cکند. به این هورمون پوشش داخلی رحم، آندومتر نیز گفته میu200cشود.
اگر شما باردار شوید، جنین در حال رشد به این پوشش ضخیم متصل میu200cشود. اگر باردار نشوید؛ پوشش در دوره ماهیانه ریزش میu200cکند.
نقص فاز لوتئال به دلایل زیر اتفاق میu200cافتد:
تخمدان شما به اندازه کافی پروژسترون ترشح نمیu200cکند.
پوشش داخلی رحم به درستی به پروژسترون پاسخ نمیu200cدهد.
همچنین این نقص با بسیاری از شرایط پزشکی؛ مانند: بی اشتهایی؛ آندومتریوز؛ تمایل به زیاد ورزش کردن؛ هیپرپرولاکتینمی (ترشح بیش از یک هورمون که مسئول تولید شیر در سینه است)؛ چاقی؛ سندرم تخمدان پلی کیستیک و اختلالات تیروئید در ارتباط است. در بسیاری از اوقات؛ درمان برخی از شرایط گفته شده موجب بهبود نقص فاز لوتئال میu200cشود.
علائم نقص فاز لوتئال شامل موارد زیر است:
عادت ماهیانهu200cهای مکرر
سقط جنین
مشکلات در باردار شدن
لکه بینی در بین دو عادت ماهیانه
تشخیص نارسایی فاز لوتئال
این مسئله ممکن است به سختی تشخیص داده شود؛ هیچ آزمونی به تنهایی نمیu200cتواند آن را مشخص کند. برخی نمونهu200cهای آزمایش خون مانند : تعیین سطح هورمون محرک فولیکول(FSH)؛ تعیین سطح هورمون جسم زرد (LH)؛ تست بارداری و آزمایش تعیین سطح پروژسترون میu200cتواند به تشخیص این مشکل کمک کند.
برخی از پزشکان توصیه به نمونه برداری (بیوپسی) از آندومتر میu200cکنند. در این آزمایش یک نمونه کوچک از پوشش داخل رحم در زمان خاصی از ماه برداشته میu200cشود و زیر میکروسکوپ بررسی میu200cشود.
هیپوگنادیسم و بلوغ غیر طبیعی در خانمها
هیپوگنادیسم در خانمها Hypogonadism in females
عدم فعالیت ، ضعف پیش رونده یا عدم وجود تخمدانها که منجر به کاهش سطوح هورمونهای جنسی زنانه می شوند را هیپوگنادیسم گویند .
ژنتیک : گاهی به علت ناهنجاریهای کروموزومی می باشد .
سن ، نحوۀ زندگی : عوامل خطر بستگی به علل ایجاد کننده دارند .
هورمونهای جنسی زنانه رشد جنسی و سیکل قاعدگی را کنترل می نمایند . عملکرد ضعیف تخمدامها که هیپوگنادیسم گفته می شود ، منجر به کم شدن سطوح این هورمونها در بدن می شود . یک کاهش طبیعی هورمونی در زمان یائسگی وجود دارد ، اما این کاهش در سایر موارد ممکن است معرف یک بیماری زمینه ای باشد . هیپوگنادیسم ممکن است موجب ایجاد علائم اضطراب شود ، اما غالباً قابل درمان است .
انواع بیماری
دو نوع هیپوگنادیسم وجود دارد : اولیه و ثانویه . هر نوع می تواند در هر سنی بروز نماید . هیپوگنادیسم اولیه غالباً به علت بیماری یا ضعف تخمدانها ایجاد می شود که این امر می تواند به علت یک ناهنجاری کروموزومی نظیر سندرم ترنر باشد . این بیماری ممکن است همچنین به علت برداشتن تخمدانها توسط عمل جراحی بوجود آمده باشد .در اغلب موارد ، هیپوگنادیسم اولیه به عنوان نتیجه طبیعی یائسگی بروز می نماید . هیپوگنادیسم ثانویه به علت یک ناهنجاری در غدۀ صنوبری یا هیپوتالاموس ( بخشی از مغز ) ایجاد می شود که منجر به کاهش تولید هورمونهایی که موجب تحریک عملکرد تخمدان می شوند ، می گردد . این ناهنجاری ممکن است ناشی از یک بیماری نظیر تومورغدۀ صنوبری یا ندرتاً آسیب غدۀ صنوبری یا هیپوتالاموس در اثر ضربه به سر باشد ، یا ممکن است در اثر یک عفونت نظیر آنسفالیت ویروسی باشد . گاهی این بیماری در اثر ورزشهای شدید یا کاهش وزن ناگهانی می باشد .
علائم بیماری
علائم بستگی به سن بروز هیپوگنادیسم و همچنین مقدار هورمونهای جنسی که تولید می شوند ، دارد .در صورتیکه حمله این بیماری قبل از بلوغ بروز نماید ، هیپوگنادیسم موجب بلوغ غیر طبیعی در خانمها می شود . اگر حمله قبل از بلوغ رخ دهد ، علائم عبارتند از :
کاهش یافتن یا عدم قاعدگی
کم شدن قدرت بارداری
برافروختگی ، تعریق شدید ، اضطراب .
این علائم با سایر علائم یائسگی همراه هستند .
ندرتاً موهای شرمگاهی ممکن است رشد نکرده و پستانها ممکن است کوچکتر شوند .
علائم دیگری نیز ممکن است وجود داشته باشد که بستگی به عامل زمینه ای بیماری دارند .
اقدامات درمانی
پزشک آزمایشات خونی جهت اندازه گیری سطوح هورمونی تقاضا خواهد نمود CTاسکن مغزی جهت بررسی اختلالات غدۀ صنوبری و اولتراسونوگرافی جهت بررسی تخمدانها انجام خواهد شد .
درمان بستگی به عامل بیماری دارد .
برای مثال : اگر تومورغدۀ صنوبری عامل بیماری است با جراحی برداشته خواهد شد .
در صورتیکه این حالت به علت کاهش وزن شدید است ، افزایش وزن راه درمان است .
در بعضی موارد درمان جایگزینی هورمونی برای خانمهای یائسه توصیه می شود که این امر کمک به بهبود علائم یائسگی نموده و از بیماریهایی که با کاهش سطوح هورمونی مرتبط می باشند نظیر استئوپروز ( پوکی استخوان ) و بیماریهای عروقی کرونر جلوگیری نماید .
تعريف
از بيــن رفتن همة فوليكول هاي تخمدان كه به قطع شــدن چرخــة طبيعي عملكرد تخمدان ها منجر مي شــود، نارســايي زودرس تخمدان نام دارد و منجر به یائسگی زودرس میشود.
بيماري نارســايي زودرس تخمــدان معماي كلينيكي قرن حاضر، نوعي بيماري شايع كه تقريبا 1 ٪زنان قبل از 40 سالگي به آن مبتلا مي شوند
نارسايي زودرس تخمدان مسئله اي باليني است، كه در آن تخمدان ها عمدتا به طور ثانويه نارســا مي شــوند و به صورت امنوره ثانویه تظاهر مي كند.
اگرچه اين عارضه غالبا دائمي اســت، ولي ممكن اســت گذرا هم باشــد. علت اصلي اين بيماري ناشناخته است، ولي نقش عواملي مانند عوامل ژنتيك، پرتوها، داروها، عفونت هاي ويروسي هم در آن شناخته شده است.
در حــال حاضر نقش نوعي بيماري خودايمني را در ايجاد نارســايي زودرس تخمدان مطرح مي كنند، چــون رابطة قابل توجهي بين نارســايي زودرس تخمدان با ســاير نارسايي هاي غده هاي داخلي بدن، بويژه تيروئيد، آدرنال، پاراتيروئيد مشاهده شده است.xa0نكتة ديگر، نقش اختلال در محور هيپوتالاموس، هيپوفيز، تخمدان در ايجاد نارسايي زودرس تخمدان است.
تخمدان در مراحل پيش از بلوغ و يائسگي
تخمدان پيش از بلوغ ســاختاري كوچك و طويل با طول cm 2-1 دارد.
در فاصلــة زماني بين تولد تا 4 ســالگي، محور هيپوفيــز، هيپوتالاموس هم LH و هم FSH ترشــح مي كند و فوليكول هاي تخمداني رشد كرده و مقادير اندكي از استراديول را ترشح مي كند.
از بين ســنين 4 تا 8 سالگي محور هپيوتالاموس، هيپوفيز فقط مقادير اندكي LH و FSH تشرح مي كند و تخمدان حالت خاموش دارد.
افزايش LH و FSH در حوالي سنين بلوغ كه از 8 سالگي آغاز مي شود، به افزايش بيشتر فعاليت فوليكولي و ترشح استراديول منجر مي شود. افزايش فعاليت فوليكول هــاي تخمدان در نهايت به روي دادن خونروي مي انجامــد و اولين تخمك گذاري تقريبا يك ســال بعد از خونروي به وقوع مي پيونــدد
مكانيسم تخمك گذاري
زمان تخمك گذاري توسط فوليكول تخمداني غالب تعيين مي شود. هنگامي كه فوليكول غالب بتواند ميزان كافي استروژن براي برقراري غلظت گردشي استراديول در حد 300 پيكوگرم در ميلي ليتر به مدت 48 ساعت ترشح كند، واحد هيپوتالاموس، هيپوفيــز در برابر آن با ترشــح ناگهاني گنادوتروپين ها پاســخ خواهد داد.
موج سريع گنادو تروپين، با افزايش در دفعات ترشح پالسي LH مشخص مي شود و به تخمك گذاري مي انجامد
علل نارسايي زودرس تخمدان
نارسايي تخمدان در دوران يائسگي اتفاقي طبيعي است. پس از آن كه بيماري در معرض اســتروژن قرار گيرد قطع اســتروژن ســبب گرگرفتگي مي شــود. اين امر تقريبا در 50 ٪بيماران چه نارســايي پيش از موعد تخمدان رخ دهد يا در ســن طبيعي به وجود آيد، مشاهده مي شود. معاينة فيزيكي، آتروفي مخاط واژن و فقدان موكوس در گردن رحم را مشــخص مي كند. نارســايي تخمدان پيش از سن 40 سالگي نوعي بيماري است. اگر نارسايي تخمدان پيش از بلوغ رخ دهد، پستان هاي بيمار رشد پيدا نمي كنند و گنادها تشكيل نمي شوند. علي رغم وجود علل مختلف براي نارسايي تخمدان، در اكثر موارد علت را نمي توان مشخص كرد
1 .نارسايي زودرس تخمدان به علل ناشناخته
حدود 4 ٪زنان قبل از سن 35 سالگي دچار توقف قاعدگي مي شــوند و در آن ها هيچ اختلال ديگري يافت نمي شود. كليه خصوصيات جنســي و كروموزومي آنان طبيعي است و داراي گنادوتروپيك (محرك غددجنسي) بالا و استروژن پايين هستند
2 .آمنوره هايپرگنادوتروپيك
در بيماراني كه ميزان گنادوتروپين هاي سرم شــان بالاست، مي توان نارســايي تخمدان را با اطمينــان مطرح كرد و آن ها را عقيم دانست. در بعضي از بيماران برگشت عمل طبيعي تخمدان و حاملگي به طور خودبه خودي اتفاق افتاده است، در حالي كه بازگشت طبيعي بسيار نادر است و احتمال ضعيف حاملگي در آينده در آنان وجود دارد.
3.نارسايي تخمدان همراه با بيماري خود ايمني
نارسايي پيش از موعد تخمدان ممكن است جزئي از سندرم خود ايمني چند غده اي باشد
4 .نارسايي تخمدان به علت افزايش سرعت آترزي، فوليكول، بيماري ژنتيك
تشــديد آترزي ممكن اســت در اثر يــك اختلال ژنتيك باشــد کهxa0نارسايي تخمدان به علت افزايش ســرعت آترزي فوليكول بوجود می اید و باعثxa0كاهش زودرس ذخيرة فوليكولي منجر مي شــود
5 .نارسايي يا تروژنيك غدد جنسي
نارســايي يا تروژنيك غده هاي جنسي نوعي عارضه است كه خواســته يا ناخواسته توسط پزشــك معالج ايجاد مي شود. تابيدن اشــعه به تخمدان ها، شــيميوتراپي و مصرف داروهاي ايمونوساپرسيو و جراحات شــديد به عروق و بافت تخمدان ممكن است سبب نارسايي تخمدان شود
6 .عدم تخمك گذاري مزمن
يكــي از شــرايط اساســي بــراي وقوع قاعدگــي طبيعي تخمك گذاري اســت. لذا هرگاه به علتي تخمك گذاري اتفاقxa0نيفتد، اوليگومنوره يا آمنوره ايجاد مي شود.
7 .نارســايي زودرس تخمــدان ناشــي از ناهنجاري هــاي ساختاري كروموزوم Xxa0( سندرم ترنر) و تايخچة خانوادگي
شــايع ترين علت نارسايي زودرس تخمدان ناهنجاري 45 XO و XXXY 47 ،يعني وجود اختلال ژنتيك در كروموزوم هاي جنسي است
8 .xa0بلوغ زودرس، چپ دســت بودن و چندين عامل متفرقهxa0
ســن متوســط يائســگي براي زنان چپ دســت 43-42 ســالگي و راست دست 47-43 سالگي است.
همچنين سيگار كشيدن يائسگي زودرس ايجاد مي كند.
9 .xa0گالاكتوزومي
بــه علت فقدان عملكرد گالاكتوز -1 -فســفات اوريديل ترانسفراز ايجاد مي شود. به نظر مي رسد متابوليت هاي گالاكتوز اثرهاي مهمي بر فوليكول هاي تخمدان داشــته باشند و سبب تخريب پيش از موعد آن ها شوند
تظاهرات اصلي نارسايي زودرس تخمدان
بيماران در سنين مختلف ممكن است داراي علائم آمنوره، نازايي و يا هر دو باشند. علائمي كه بيانگر يائسگي هستند، نظير گرگرفتگي، خشكي واژن، اختلالات خواب و اختلالات خلق ممكن است وجود داشته باشند. نارسايي تخمدان ممكن است موقتي و همراه با برگشت خودبه خودي روند قاعدگي باشد.
تشخيص و اقدامات درماني
شايع ترين علت نارسايي زودرس تخمدان وجود اختلال ژنتيك در كروموزوم هاي جنســي است. بنابراين، هر زن مبتلا به نارســايي زودرس تخمدان قبل از 30 سالگي، بايد از طريق آزمايش كاريوتايپ مورد بررسي قرار گيرد. * به طور كلي براي اين كه نارسايي زودرس تخمدان نوعي سندرم است، درمان اختصاصي براي آن در دسترس نيست پس در مرحلة اول بايد به بررسي سندرم ها يا بيماري هاي ژنتيك و عفونت پرداخت. * اگر بيمار از ساير جهات سالم باشد، فقط به درمان عدم تخمك گذاري مي پردازد.
سوالات رایج درمورد یائسگی زودرس تخمدان :
- چه افرادی مستعد ابتلا به عارضه ی یائسگی زودرس هستند؟
خانم هایی که مجبور شده اند به هر علتی روی شکم و لگن خود اعمال جراحی انجام دهند. به علتی مثلاً اگر خانم دچار فیبروم یا میوم رحم یا توده های رحم داشته باشد که باید در محوطه لگن جراحی صورت گیرد.
خانم هایی که به دلیل سرطان اعم از سرطان های رحم، تخمدان، پستان، خون، لنفوم، هوچکین و انواع دیگر که زنان مجبور می شوند که درمان های رادیوتراپی یا شیمی درمانی برای آنها تجویز می شود، هر مکانی از بدن زن که سلول های زاینده وجود داشته باشد که از جمله داخل تخمدان ها است آسیب می بینند و رادیوتراپی یا شیمی درمانی که برای این بیماران تجویز می شود، بیماران را دچار یائسگی زودرس می کند.
در مواردی که می دانیم بیماران باید رادیوتراپی یا شیمی درمانی شوند، در این موارد باید به مراکز درمان نازایی و ناباروری مراجعه کنند که از تخمدان یا تخمک های این زنان، جنین های حاصل شده را خارج و آنها را فریز کرد تا سال ها باقی بماند و هنگامی که مسئله شیمی درمانی سرطان آنها مرتفع شد و بعدها که تخمدان آنها عملکردی ندارد و یائسه نیز شده اند از جنین آنها که فریز شده است استفاده شود.
بیمارانی که پزشکان مجبور می شوند به علتی رحم آنها را بردارند و اصطلاح این عمل پزشکی را هيستركتومي (برداشتن رحم) می گویند. باxa0 اینکه تخمدان ها وجود دارند اما ممکن است زودتر از حد معمول به رگ هایی که به تخمدان خونرسانی می کنند آسیب وارد شود، احتمال اینکه یائسگی زودرس اتفاق افتد، زیاد است.
خانم هایی که اقدام به استعمال سیگار و مصرف مشروبات الکلی و مواد مخدر می کنند بیشتر در معرض ابتلا به یائسگی زودرس هستند. امروزه متأسفانه دامنه مصرف مواد دخانی و یا مواد اعتیادآور جدید مانند شیشه، مواد افیونی و سیگار و تریاک در کشورمان افزایش یافته و به وفور در جامعه یافت می شوند، و مصرف این مواد می تواند یکی از علل یائسگی های زودرس باشد.
چاقی، یکی از علل مهم یائسگی زودرس و کم شدن ذخیره تخمدان است.
نرسیدن نور کافی خورشید به سطح بدن باعث می شود که ویتامین D بدن کاهش پیدا کند. ویتامین D xa0در حفظ ذخیره تخمدان به صورت مطلوب بسیار نقش آفرین است.
خانم هایی که کم خونی از نوع کمبود آهن داشته باشند و املاح دیگری مانند روی «زینک» وقتی در بدن کاهش پیدا می کند می تواند منجر به کم شدن ذخیره تخمدان شود.
مواد شیمیایی مختلف که کم و بیش امروزه در همه جا یافت می شوند مانند مواد شویند و سموم آفت کش می توانند منجر به یائسگی زودرس درخانم ها شوند.
برخی ویروس ها و بیماری های عفونی می توانند منجر به یائسگی زودرس در زنان شوند.
خانم هایی که داخل تخمدان های آنها ذخیره فولیکول ها کاهش پیدا کرده است در تخمدان این افراد تعداد فولیکول های کمتری وجود دارد. فولیکول ها، تخمک های اولیه ای است که در تخمدان وجود دارد. خانم هایی که به صورت مادرزادی و یا خانم هایی که به صورت فامیلیال(خانوادگی) زودتر از حد معمول یائسه شده اند، باید بدانند که عارضه یائسگی زودرس نیز در کمین دختران آنها می باشد. بنابراین خانمی اگر خود 27 و 30 سالگی یائسه شده است، باید به دختران خود توصیه کند که زودتر نسبت به فرزندآوری به تعداد دلخواه اقدام کنند.
برخی بیماری های متابولیکی نیز می توانند باعث یائسگی زودرس در خانم ها شوند.
خانم هایی که دچار نارسایی زودرس تخمدان(POF) هستند در معرض این عارضه هستند. در این نارسایی، تخمدان ها به صورت زودرس از فعالیت باز می ماند. البته ممکن است بعدها تخمدان ها دوباره بازگشتی داشته باشد و تخمک گذاری زن آغاز شود.
- آیا آلودگی های محیط زیست مانند آلودگی آب و آلودگی هوا می تواند در بروز عارضه یائسگی زودرس تأثیرگذار باشد؟
اگر منظور از آلودگی آنچه باشد که امروز در جامعه وفور دارد، قطعاً همینطور است.
امروزه کلیه فاضلاب های شهری به مقادیر زیادی شامل مواد شیمیایی، مواد آلی سمی، فلزات سنگین مانند سرب، جیوه و آرسنیک و مواد شوینده می باشد و این فاضلاب ها نهایتاً پس از تصفیه ناقص به بیرون از شهرها هدایت شده و کشاوران از آن کود شیمیایی و یا کود انسانی استخراج می کنند.
فاضلاب های شهری متأسفانه به صورت قاچاقی در مزارع کشاورزی و باغ ها در اقصی نقاط کشور استفاده می شود. به یاد داشته باشید این آب فاضلابی که امروز مصرف می شود با آب فاضلابی که در گذشته وجود داشت، متفاوت است. فاضلاب گذشته شامل فضولات دستشویی ها، توالت و مواد مدفوعی و ادراری بود. فاضلاب های گذشته بیشتر از موادی مانند کربن، ازت و مواد دیگری که در طبیعت وجود داشت تشکیل شده بود که مجدداً به چرخه طبیعت بازگشت پیدا می کرد.
کربن، ازت، اکسیژن، هیدروژن و سایر مواردی مانند لاشه حیوانات در فاضلاب های شهری وجود داشت که به چرخه طبیعت بازگشت پیدا می کردند. اما متأسفانه امروزه مواد جدیدی مانند: فلزات سنگین، شوینده ها و سایر مواد سمی در فاضلاب های شهری وجود دارد و همین فاضلاب آلوده مورد مصرف کشاورزان و باغداران قرار می گیرد. مواد موجود در فاضلاب های آلوده و سمی به مرازع کشاورزی و صیفی و باغ ها هدایت شده و مردم به صورت سبزی و محصولات کشاورزی و میوه جات همین مواد موجود در فاضلاب های شهری را مورد استفاده قرار می دهند.
ریزگردها و آنچه در طبیعت پیش از این وجودxa0 داشته است و دست بشر به آن نرسیده و انسان ها دخالتی در آن نداشته اند و وارد چرخه طبیعت نشده است، آنچنان نقشی در عارضه یائسگی زودرس ندارند.
افرادی که در محیط طبیعی و طبیعت حضور دارند کمتر به عوارضی مانند یائسگی زودرس مبتلا می شوند.
برخی مسمویت ها مانند مسمویت های با سرب، مس و سایر مواد مانند جیوه و آرسنیک می تواند مزید بر علت باشند و عوارضی را در بدن ایجاد کنند.
فلز سنگین مانند سرب می تواند ده ها سال داخل مغز استخوان و قسمت های دیگر بدن انباشته شود و عوارضی را در فرد ایجاد کند، یا مواد شیمیایی مانند آفت کش ها و شوینده ها می توانند فاجعه آمیز باشند.
xa0تشخیص و درمان سندروم تخمدان پلی کیستیک
سندرم تخمدان پلی کیستیک باعث افزایش ریسک نازایی، سندرم متابولیک، دیابت نوع II و احتمال بیماری کاردیو واسکولار می شود. بنابراین در خانمی با سابقه هیرسوتیزم، آکنه (جوش)، اختلال عادت ماهانه و چاقی باید این سندرم در نظر گرفته شود.
معیارهای تشخیصی شرح داده شده در زیر عنوان شده است.
1-معیارهای اصلی شامل عدم تخمک گذاری مزمن و هایپرآندروژنیسم (xa0افزایش تستوسترون و DHEA-Sxa0)
2- معیارهای فرعی شامل مقاومت به انسولین، شروع هیرسوتیسم ( پرمویی ) و چاقی در حوالی منارک ( سن شروع اولین قاعدگی)
در امریکا هیرسوتیزم تقریبا در 70 درصد از بیماران مبتلا به PCO رخ می دهد در صورتی که در ژاپنی ها 20- 10 درصد بیماران PCO هیرسوتیسم دارند که می تواند به خاطر تفاوت های ژنتیکی باشد.
اختلال در عملکرد قاعدگی می تواند از الیگومنوریا ( افزایش فواصل قاعدگی )تا آمنوریا (عدم قاعدگی) متغیر باشد. که به عنوان یک قانون بیماران مبتلا به PCO دچار عدم تخمک گذاری هستند حتی در خانم هایی که دارای سیکل های مرتب هستند میزان عدم تخمک گذاری 20 درصد می باشد. حتی گفته می شود که اکنهxa0شدید در سال های نوجوانی می تواند پیش گو کننده PCO در آینده باشد. بیش از نیمی از بیماران PCO چاق هستند که این چاقی خطر دیابت قندی و مشکلات قلبی و عروقی را زیاد می کند.مقاومت به انسولین و افزایش انسولین به طور شایعی در PCO وجود دارد که یک سوم بیماران چاق PCO دچار اختلال تحمل گلوکز و 10- 70 درصد دچار دیابتxa0نوع II می شوند.در PCO اختلال در متابولیزم لیپوپروتئین ها وجود دارد که شامل افزایش در کلسترول، TG و LDL و کاهش HDL می باشد.از دیگر اختلالات در این بیماری، اختلال در فیبرینولیزین است که باعث افزایش شیوع فشارخونxa0می شود که این مورد در حوالی سنین یائسگی به 40 درصد رسیده و شیوع آترواسکلروز و بیماری قلبی عروقی را به 7 درصد می رساند.
از لحاظ پاتولوژی ظاهری اندازه تخمدان ها به 5/2 برابر طبیعی می رسد و دارای کیست های متعددی می شود که عموما قطر کمتر از یک سانتی متر دارند.
اتیولوژی:
علت PCO ناشناخته است ولی می تواند نتیجه ای از فاکتورهای ژنتیکی پیچیده ای باشد که اغلب در شروع بلوغ خود را نشان داده و فاکتورهای inheritable ( ژنتیکی ) و nonheritable ( غیر ژنتیکی ) می تواند باعث بروز فنوتیپ PCO شود.
بیماران PCO با ظاهری نرمال و نمای تخمدان PCO در سونوگرافیxa0Subclincal carrier (حامل ) می باشند
PCO ظاهرا یک inherited Autosomal dominant بوده بیشتر بیماران PCO با تخمدان PCO معمولا یا مادری PCO دارند که asymptomatic است یا دارای پدری با سندرم متابولیک می باشند که نتیجه آن فتوتیپ PCO (هایپرآندروژنیسم یا عدم تخمک گذاری) در دختر می باشد.
تقریبا نیمی از خواهران فرد PCO دارای افزایش تستسترون هستند و تنها نیمی از این خواهران دارای افزایش تستسترونxa0 دارای اختلال در قاعدگی هستند و نیمی دیگر asymptom هستند.
پاتوفیزیولوژی و یافته های آزمایشگاهی هایپرآندروژنیسم و عدم تخمک گذاری در PCO ممکن است در اثر ناهنجاری هایی در چهار بخش که از نظر اندوکرینولوژیک فعال هستند رخ بدهد این بخش ها عبارتند از: تخمدان ها- بافت های چربی- غده فوق کلیه- بخش هیپوتالاموس و هیپوفیز
در بیماران PCO تخمدان ثابت ترین منبع تولید آندروژن است و افزایش غلظت تستوسترون در بیماران تخمدانی دارد.
غده فوق کلیه در پیدایش PCO نیز نقش دارد میزان DHEA-S در 50 درصد بیماران PCO افزایش می یابد و بخش محیطی که شامل پوست و چربی می باشد دخالت خود را در PCO به طرق زیر نشان می دهد.
1- وجود یا فقدان فعالیت آنزیم ردوکتاز در پوست بروز یا عدم بروز هیرسوتیزم را تعیین می کند.
2- افزایش فعالیت آنزیم آروماتاز در سلول های چربی باعث افزایش وزن بدن می شود.
3- کاهش متابولسیم استروژن ها
بخش هیپوتالاموس- هیپوفیز در پیدایش PCO می تواند باعث افزایش LH شده و همین طور افزایش نسبت LH/FSH و این باعث افزایش مزمن غلظت استروژن در بدن می شود در 25 موارد نیز در بیماران افزایش پرولاکتین را داریم.
از نظر بالینی این نکته اهمیت دارد که بیماران PCO در اوایل زندگی خود در معرض خطر زیادی برای ابتلا به عدم تحمل گلوکز یا دیابتxa0شیرین قرار دارند بنابراین غربال کردن منظم زنان چاق مبتلا به PCO از نظر عدم تحمل به گلوکز به دفعات 2-1 بار در سال پیشنهاد می شود و متابولیزم غیرطبیعی گلوکز با کاهش وزنxa0بهبود می یابد. و ممکن است هایپرآندروژنیسم کاهش یابد و عملکرد تخمدان را حفظ کند.
مقایسه تخمدان طبیعی و تخمدان پلی کیستیک
تشخیص:
مطالعات رادیولوژیک: روش سونوگرافیxa0روش مفیدی برای تشخیص زودرس و پیگیری PCO است که افزایش سایز تخمدان و مهمترین یافته میکروکیست های 8/0-5 درصد سانتی متر در هر تخمدان است هر چه کیست ها بیشتر باشد حجم تخمدان بیشتر و اختلالات اندوکرین و بالینی آشکارتر می شود.
خطرهای طولانی مدت
افرادی که دچار عدم تخمک گذاری مزمن هستند افزایش پایدار استروژن که توسط پروژسترون مقابله نمی شود خطر کارسینوم را افزایش می دهد. که این ضایعات معمولا تمایز خوبی دارند و میزان درمان 90 درصد است.
بالا بودن استروژن خطر کانسر پستان را زیاد می کند در زنان چاق و بیمارانی که OCP مصرف نمی کنند این خطر بیشتر است و همین طور خطر سرطان تخمدان 3- 2 برابر در PCO است و این هم در خانم هایی غیرچاق و آنهایی که OCP مصرف نمی کنند خطر بیشتر است.
درمان
درمان بستگی به بیمار دارد. بعضی ها نیاز به OCP دارند در حالی که سایر بیماران از القای تخمک گذاری سود می برند درمان پایدار هایپرآندروژنیسم و هیرسوتیزم را می توان همزمان انجام داد. با این حال در بیمارانی که تمایل به بارداریxa0دارند کنترل هیرسوتیزم ممکن است امکان پذیر نباشد.
1- کاهش وزن :
در بیماران چاق اولین توصیه است به طوری کهکاهش وزنxa0در طی دوره 6 ماهه به طور چشمگیری سبب کاهش تستوسترون می شود. و در 75 درصد خانم ها سبب از سر گرفته شدن تخمک گذاری می شود.
2- قرص های کنتراسپتیو (OCP):
این قرص ها از تولید استروئید در تخمدان و غده فوق کلیه می کاهند و در دو سوم بیماران هیرسوتیزم را کاهش می دهد امروزه انواعی از قرص های جلوگیری از حاملگی که حاوی پروژستین های جدید هستند مثل (دژوسترون و دروسپیرونون) فعالیت آندروژن ها را به حداقل می رسانند.
استفاده از کنتراسپتیو به تنهایی در درمان هیرسوتیزم در زنان مبتلا به PCO ممکن است غیرموثر باشد (کمتر از 10درصد) در این بیماران مقاومت به انسولین نیز به علت استفاده از این داروها تشدید می شود.
3- دپومدروکسی پروژسترون و یا مدروکسی پروژسترون استات :
به طور موفقیت آمیزی برای درمان هیرسوتیزم مورد استفاده قرار می گیرد که 150 میلی گرم هر سه ماه دپومدورکسیxa0 پروژسترون و یا 40- 20 میلی گرم مدروکسی پروژسترون استات خوراکی 95 درصد باعث کاهشxa0رشدموxa0می شود.
4- GnRH agonist :
تولید استروئید را از تخمدان سرکوب می کند لوپرولید استات عضلانی هر 28 روز هیرسوتیزم را درمان می کند اضافه کردن contraceptive یا استروژن به GnRH مانع تحلیل رفتن استخوان و سایر عوارض گر گرفتگی و آتروفی دستگاه تناسلی می شود.
5- دگزامتازون :
برای درمان PCO هایی که دچار هایپروآندروژنیسم فوق کلیوی یا مخلوطی از آن با تخمدان هستند استفاده می شود.
کتوکونازول با دوز پایین 200 میلی گرم در روز غلظت آندروستندیون و تستوسترون آزاد را کم می کند.
6- اسپیرونولاکتون:
نوعی دیورتیک حفظ کننده پتاسیم است اگرچه باعث کاهش تستوسترون و آزاد کل می شود. سرعت رشد خطی روزانه موهای جنسی و قطر تنه را کاهش می دهد. 100- 25 میلی گرم دوبار در روز حداکثر تأثیر را دارد در فاصله 6- 3 ماه، 12- 9 ماه بعد از اسپیرونولاکتون می توان الکترولیز کرد. شایع ترین عارضه بی نظمی قاعدگی است که در 50 درصد بیماران با دوز 200 میلی گرم دیده می شود.
7- سیپروترون استات:
دارای خاصیت آنتی آندروژن قوی است که در موارد شدید هیرسوتیزم وxa0اکنهxa0استفاده می شود. استفاده همزمان این دارو با استروژن مؤثرتر است.
8- متفورمین (گلوکوفاژ):
که با استفاده از دوز 500 میلی گرم سه بار در روز هیپراندروژنیسم را به نحو چشمگیری بهبود می دهد.
9- الکتروکوتر تخمدان :
استفاده از xa0الکتروکوتری تخمدان با لاپاراسکوپ که در بیماران مقاوم به کلومید (کلومیفن) برای درمان نازاییxa0استفاده می شود که با استفاده از سوزن های 8 میلی متری 15- 10 منفذ در تخمدان ایجاد می کنیم که در 73 درصد بیماران تخمک گذاری خود به خود رخ میدهد.
