ناباروری یکی از بحران های مهم زندگی است که زندگی زناشوئی را تحت تأثیر قرار می دهد و بطور تقریبی گفته می شود از هر 10زوج یکی به ناباروری دچار می شود.
xa0
با توجه به مشکل زوج های نابارور شامل کاهش رضایت جنسی _ احساس انزوای اجتماعی _ حساسیت نسبت به نگرش جامعه _ ترس از پیامدهای مراحل تشخیص و درمان و ناامیدی از نتایج روش های درمانی _ مشکلات مربوط به فرزند خواندگی و گاهاً ازدواج مجدد، به منظور نتیجه بخش تر بودن درمان های پزشکی ناباروری، مشاوران مامائی با حضور مؤثر خود می توانند در مراحل مختلف قبل و حین و در صورت نیاز پس از درمان ناباروری ، خدمات درمانی و مشاوره ای خود را ارائه دهند.
تعریف ناباروری (Infertility)
از نظر متخصصان علومxa0ناباروری زوجی نابارور می باشند که اگر ۱۲ ماه پس ازxa0تصميم جهت داشتن فرزندxa0عليرغم انجام فعاليت جنسی طبيعی و بدون استفاده از روشهای پيشگيری، باردار نشوند. البته اين تعريف مربوط به شرايطی می باشد که زن زير 35 سال سن دارد و اين مدت برای زن بالای 35 سال 6 ماه می باشد. البته ناتوانی درxa0نگه داشتن حاملگی جهت يک تولد زنده نيز ناباروری تلقی می شود. معمولاً، زوجهای جوان سالم در طی يک دوره تخمک گذاری (يکماه) 20% شانس حاملگی دارند.
ناباروری اوليه و ناباروری ثانويه (Primary vs. Secondary infertility)xa0
زوج هايی با ناباروری اوليه به بيمارانی اطلاق می شود که سابقه حاملگی ندارند ولی در مقابل بيماران با ناباروری ثانويه زوج هايی هستند که در گذشته باروری موفق داشته اند و ناباروری را پس از حاملگی های قبلی تجربه می نمايند.
ميزان شيوع (Prevalence)
ناباروری علل مختلفی دارد و در بسياری از بيماران, ناباروری ممکن است بيش از يک علت داشته باشد. ناباروری ممکن است به دليل مشکلات مردان ، مشکلات زنان و يا اينکه توجيه مشخصی برای آن وجود نداشته باشد.
تخمين زده می شود از هر 7 زوج يک زوج دارای مشکل ناباروری می باشد و اينxa0آمار در کشورهای مختلف تقريبا مشابه است وxa0ميزان توسعه يافتگی يک جامعهxa0تفاوت چندانيxa0درxa0ميزان آن ايجاد نمی کند.
25-40 % از ناباروری ها بدليل مشکلات مربوط به ناباروری مردان گزارش شده است در حالی استxa0که ناباروری هايxa0توجيه نشدهxa0 علت 10% از ناباروری ها می باشد.xa0مشکلات ناباروری زنان 50-45 % از مشکلات راxa0به خود اختصاص دادهxa0است. در 10% موارد مشکل مربوط به زوجین میباشد.
علل ناباروري در زنان
xa0
xa01) علل تخمدانیxa0 40-30%
- PCOD یا سندرم تخمدان پلی کیستیک
- هیپوگنادیسم هیپرگنادوتروپیک یا نارسایی زودرس تخمدان
- هیپوگنادیسم هیپو گنادوتروپیک
- نارسایی فاز لوتئال
xa0 2) اختلال در لوله هاي رحميxa0 26%
در بعضي زنان، لوله هاي رحمي به طور كامل و يا ناقص بسته است. در نتيجه اسپرم به تخمك نمي رسد. بسته بودن لوله هاي رحمي مي تواند به دليل عفونت، آندومتريوز و يا چسبندگي هايي پس ازعمل جراحي باشد. همچنين ممكن است اين لوله ها پس از يك حاملگي خارج رحمي بسته شوند. در كشورهاي در حال توسعه نسبت به كشورهاي توسه يافته به علت شيوع بيماري هاي عفوني دستگاه توليدمثلي، ميزان اختلال در لوله هاي رحمي بيشتر است. به طور كلي 30% علل ناباروري زن ها مربوط به اختلال در لوله هاي رحمي است .
xa0 3) آندومتريوز 13%
آندومتريوز، حالتي است كه در آن سنگفرش رحم (آندومتر)u200c رشد می کند و از رحم هم فراتر مي رود و لوله هاي رحمي را نيز مي پوشاند و حتي آنها را مي بندد و در عمل تخمك گذاري اختلال به وجودمي آورد. آندومتريوز علت 13% موارد ناباروري استxa0 و حدود 70% زنان داراي آندومتريوز، نابارور هستند.
xa0
xa0 4)u200c اختلالات رحمیxa015%
- xa0 xa0 xa0 xa0 xa0 سندرم اشرمن
- xa0 xa0 xa0 xa0 xa0xa0لیومیوم رحمی
- xa0 xa0 xa0 xa0 xa0 پولیپ رحمی
5) u200c مشكلات دستگاه ايمني بدن
مشكلات مربوط به دستگاه ايمني بدن و عوامل ايمونولوژيك نقش مهمي در ايجاد ناباروري دارند. تشخيص و درمان اينگونه بيماران مشكل است. در بعضي خانم ها،u200c عليه اسپرم مرد ماده اي بنام آنتي بادي ترشح مي شود كه اسپرم ها را از بين مي برد و يا آنها را غيرفعال مي كند و يا حتي سبب سقط خود به خود در بعضي از بارداری ها مي شود.
u200c
علل ناباروری در مردان
xa0
1)اختلالات مربوط به اسپرم
به طور طبيعي، در بيضه مرد اسپرم توليد مي شود و به هنگام انزال از وي خارج مي شود. اگر در موارد زير اختلالي باشد، شانس لقاح كم شده و مرد نابارور محسوب مي شود.
xa0
- u200cتعداد كم اسپرم ( الیگواسپرمیا )
- عدم وجود اسپرم ( ازواسپرمیا )
- عدم بلوغ اسپرم (پره مچوریتی)
- شكل غيرطبيعي اسپرم ( تراتواسپرمیا )
- عدم توانايي حركت مناسب اسپرم ( استنواسپرمیا )
xa0
عواملي كه بر تعداد،xa0 شكل،u200c بلوغ و حركت اسپرم تأثير منفي دارند عبارتند از:
xa0
- بيماري هاي عفوني: بيماري هاي عفوني با شرايط التهابي نظير بيماري اوريون سبب عفونت مجاري تناسلي يا التهاب و از بين رفتن بيضه ها در مرد مي شوند. حدود 25% مرداني كه بعد از بلوغ دچار اوريون مي شوند نابارور مي شوند.
- اختلالات هورموني سبب حدود 5-2% مشكلات ناباروري در مردان مي شود. توليد نامناسب هورمون هاي FSH و LH بر توليد هورمون مردانگي يا تستوسترون و توليد اسپرم تأثير دارند.
- مشكلات مربوط به دستگاه ايمني بدن
- در بدن بعضي مردان عليه اسپرم خودشان ماده اي به نام آنتي بادي توليد مي شود كه سبب كاهش حركت اسپرم يا به هم چسبيدن آنها مي شود.
2)u200c ناهنجاري هاي مربوط به ساختمان بدن
- بستهxa0بودن لوله هاي خروج اسپرم (دفران، اپيديديم)u200c سبب ناباروري در مردان مي شود . بسته شدن لوله هاي خروج اسپرم مي تواند به علل مادرزادي، نقص ژنتيكي، عفونت ها يا التهاب هاي دستگاه ادراري – تناسلي باشد. البته جاي جراحي هاي قبلي نيز مي تواند اين لوله ها را ببندند.
- واريكوسل: در اين حالت رگهاي درون كيسه بيضه متسع مي شود و كيفيت اسپرم كاهش مي يابد.
- عوامل ديگري نظير ناتواني جنسي و يا انزال زودرس نيز مي تواند عامل ناباروريxa0 در مردان باشد
xa0علل ناباروری ژنتیکی
علل ناباروری اعم از مشکلات هورمونی و چاقی تا غیر طبیعی بودن سلول های جنسی (تخمک و اسپرم) همگی می تواند به نوعی تحت تاثیر عوامل ژنتیکی باشد. برای مثال استعداد چاقی، ابتلا به عفونت و حتی لزوم انجام یک جراحی که به ناباروری می انجامد همگی هر چند کوچک می توانند به عوامل ژنتیکی مربوط باشند. امروزه مطالعات بر روی ژنهای خاص در انسان و مدل های آزمایشگاهی تا حدودی تاثیر عوامل ژنتیکی بر ناباروری را آشکار ساخته اند.
بعضی از عوامل ژنتیکی بر ناباروری مردان تاثیر می گذارند، در حالی که بعضی عوامل دیگر بر روی هر دو جنس و یا فقط بر روی زنان تاثیر گذارند. برای مثال جابجایی های کروموزومی می تواند بر روی مردان و زنان تاثیر بگذارد اما سندروم کلاین فلتر که در آن ترکیب کروموزوم های جنسی به صورت XXY در می آید تنها مختص مردان است و سندروم ترنر که در آن بیمار فقط دارای کروموزوم جنسی X است تنها مختص زنان است.
عوامل ناشناخته
گاه ممكن است پس از يك معاينه دقيق پزشكي، زن و شوهر كاملاu200c سالم تشخيص دادهxa0 شوند ولي به علل ناشناخته بارور نشوند. اگرچه معمولا بعد از دو سال تعداد زيادي از اين زوج ها بچه دار مي شوند، اما تعدادي از آنها حتي بعد از گذشت سه سال بدون استفاده از روش هاي پيشگيري بچه دار نمي شوند، در اين صورت بايد تحت درمان قرار بگيرند.