بلوغ دیررس (Delayed puberty):
نشانه های بلوغ دیررس درxa0دخترانxa0
بلوغ دیررسxa0عبارت است از: فقدان صفات ثانویه جنسی در دختران تا سن ۱۳ سالگی.
ملاحظات تشخیصی علائم بلوغ دیررسxa0مشابهت بسیاری به ملاحظات آمنوره اولیه دارد. بین ۲۵ تا ۴۰ درصد بلوغ دیررس دختران، منشأ تخمدانی دارد و مبتلایان به سندرم ترنر، بخش اعظم بلوغ دیررس در دخترانxa0را تشکیل می دهند. هیپوگنادیسم هیپوگنادوتروپیک عملکردی دارای اتیولوژی های متنوعی مانند بیماری های سیستمیک (شامل بیماری سلیاک و بیماری مزمن کلیوی) و اندروکرینوپاتی هایی نظیر دیابت و هیپوتیروئیدی می باشد. علاوه بر این به نظر می رشد به ویژه دختران، مستعد اثرات زیان بار ناهنجاری های تعادل انرژی ناشی از ورزش، رژیم گرفتن و یا اختلالات غذا خوردن هستند. این شرایط برگشت پذیر روی هم رفته مسئولیت تقریباً ۲۵درصد موارد بلوغ دیررس دخترانxa0را بر عهده دارند.
هیپوگنادیسم هیپوگنادوتروپیک مادرزادی دختران یا پسران می تواند بر اثر جهش هایی در ژن های متعدد مختلف یا ترکیبی از ژن ها ایجاد گردد. مطالعات خانوادگی پیشنهاد کننده این امر هستند که ممکن است ژن های شناسایی شده ای که با بلوغ دیررسxa0همراهی دارند. همچنین منجر به بلوغ دیررس شوند و گزارشات اخیر، مطرح ساخته اند که ممکن است استعداد ژنتیکی به استرس های محیطی نظیر رژیم غذایی و ورزش، مسئول حداقل برخی از موارد آمنوره عملکردی هیپوتالاموسی باشند. اگرچه علل نوروآناتومیک بلوغ دیررس در دختران به میزان قابل توجهی شیوع کمتری نسبت به پسران دارند، رد نمودن این اختلالات درزمینه ی هیپوگنادیسم هیپوگنادوتروپیک، همواره از اهمیت بالایی برخوردار است.
نشانه های بلوغ دیررس در پسران
بلوغ دیررس بدین معنی است که در یک پسر بچه تغییرات فیزیکی و هورمونی که باید با افزایش سن رخ دهد، بموقع و در زمان لازم حادث نمیu200cشود. طبق برخی آمار، ۳ درصد از پسر بچهu200cها گرفتار بلوغ دیررس میu200cشوند و بلوغ دیررس در پسرu200cها خیلی شایعu200cتر از دخترu200cهاست. این نوشتار، بلوغ دیررس در پسران را نشانه رفته. بخوانید.
تاخیر در بلوغ برای پسران، ممکن است چند سال طول بکشد و اگر کودک سرانجام به بلوغ کامل ولی با تاخیر برسد، به آن بلوغ دیررس سرشتی گفته میu200cشود. در پسر بچه مبتلا به بلوغ دیررس، تغییرات جنسی ثانویه اتفاق نمیu200cافتند و به وضوح از همسالان و همکلاسیu200cهای خود عقب میu200cماند.
آقای تانر (Tanner) دانشمندی است که برای ظاهر شدن مرحله به مرحله بلوغ مراحلی را هم برای پسران و هم برای دختران قایل شده است و از آن برای توصیف چگونگی پیشرفت بالینی بلوغ در پسران و دختران استفاده میu200cشود. اولین نشان بلوغ جسمی در پسران، افزایش اندازه بیضهu200cها است و باید حداکثر تا سن ۱۴ سالگی اتفاق بیفتد. در بدن هر مردی یک محور یا آبشار هورمونی وجود دارد که از بالا به پائین از اجزا زیر تشکیل شدهu200cاند:
هیپوتالاموس، هیپوفیز و بیضهu200cها. بیضهu200cها هورمونی به اسم GnRH ترشح میu200cکند، این هورمون به غده هیپوفیز رفته و سبب ترشح دو هورمون LH و FSHمی شود. این دو هورمون از طریق جریان خون به بیضهu200cها رفته و هورمون LH سبب ترشح هورمون تستوسترون توسط بیضهu200cها میu200cشود و هورمون FSH سبب تولید اسپرم توسط بیضهu200cها میu200cگردد. هورمون تستوسترون عامل ایجاد علایم بلوغ در پسر بچهu200cها میu200cباشد. مهمu200cترین اختلال در بلوغ دیررس این است که غده هیپوتالاموس به موقع اقدام به ترشح هورمون GnRH نکرده و در نتیجه بیضهu200cها فعالیت خود را شروع نمیu200cکنند.
جهت راهنمایی والدین و خوانندگان محترم، فرایند بلوغ طبیعی در پسران در پایین شرح داده میu200cشود، هرگونه تغییر در این فرایند ممکن است نشان بلوغ دیررس و یا عدم بلوغ باشد، اگر این مشکل به موقع تشخیص داده شود میu200cتوان با درمان مناسب به بیمار کمک کرد تا بلوغ طبیعی خود را به دست آورد.
• اولین نشان بلوغ بزرگ شدن بیضهu200cها است. آن معمولا ما بین ۱۳-۱۲ سالگی اتفاق افتاده و حداکثر باید تا ۱۴ سالگی اتفاق بیفتد. حجم بیضه در قبل از بلوغ ۲ میلی لیتر است که در شروع بلوغ به ۴ میلی لیتر میu200cرسد.
• رشد آلت تناسلی و کیسه بیضه، یک سال بعد از شروع بزرگ شدن بیضهu200cها اتفاق میu200cافتد.
• نشانهu200cهای تغییر در آلت تناسلی (بزرگ شدن) و کیسه بیضه (تغییر رنگ و ضخیم شدن) و رشد مو در ناحیه زهار ۲-۱ سال پس از شروع بزرگ شدن بیضهu200cها اتفاق میu200cافتند.
• حدود ۵۰ درصد پسر بچهu200cها هنگام بلوغ دچار بزرگ شدن سینهu200cها میu200cشوند.
• علایم بعدی عبارتند از: رشد سریع قد، کلفت شدن صدا، جوش صورت و رویش موی صورت. رشد بدن از دستu200cها و پاu200cها شروع و به تنه ختم میu200cشود. رویش موی صورت آخر از همه اتفاق میu200cافتد.
ما بین پسران و دختران در فرایند بلوغ یک عده تفاوتu200cهایی وجود دارند این تفاوتu200cها عبارتند از:
• بلوغ در دختران ۲-۱ سال زودu200cتر از پسران شروع میu200cشود.
• تکامل بلوغ در دختران در یک مدت زمان کوتاهتری از پسران اتفاق میu200cافتد.
• دختران معمولا ۴ سال پس از شروع تغییرات فیزیکی از نظر رشد قد و باروری کامل میu200cشوند.
• پسران تا ۶ سال پس از شروع علایم فیزیکی بلوغ به رشد خود ادامه میu200cدهند.
• بلوغ در دختران معمولا ما بین ۱۴-۹ سالگی کامل میu200cشود ولی در پسران مابین ۱۷-۱۰ سالگی است.
بلوغ دیررس و غیرطبیعی علل خیلی زیادی دارد باید حداکثر تلاش را کرد تا علت بلوغ غیرطبیعی و یا عدم بلوغ را به موقع تشخیص داد.
- علل بلوغ دیررس را میu200cتوان به شرح زیر خلاصه کرد:
علل مرکزی (یعنی بیماریu200cهایی که در مغز سبب اختلال در بلوغ میu200cشوند)
• محور یا آبشار هیپوتالاموس – هیپوفیز – بیضهu200cها سالم است
o تاخیر بلوغ سرشتی که سرانجام کودک به بلوغ طبیعی خواهد رسید
o بیماریu200cهای مزمن مثل نارسایی کلیه
o سوتغذیه
o ورزش حرفهu200cای
o محرومیتu200cهای روحی و روانی
o مصرف کورتون
o کم کاری تیروئید
• محور یا آبشار هیپوتالاموس – هیپوفیز – بیضهu200cها بیمار است
o تومورهای مجاور محور فوق
o بیماریهای مادرزادی مثل کم کاری مادرزادی غده هیپوفیز
o جراحی مغز و آسیب به جمجمه مثل تصادف
o بیماریu200cهای که در آن غده هیپوتالاموس هورمون GnRH ترشح نمیu200cکند.
علل محیطی (یعنی بیماریu200cهایی که خود نسج بیضه را گرفتار میu200cکنند)
• آسیب دو طرفه به بیضهu200cها مثل عدم نزول دو طرفه بیضه، فقدان دو طرفه بیضه، عفونت بیضهu200cها مثل عفونت اریونی بیضه
• اختلالات کروموزومی
• شیمی در مانی و پرتودرمانی
• مصرف بعضی از داروu200cها
- تشخیص: جهت تشخیص دقیق اختلال در بلوغ باید پزشک معالج برحسب شرایط بیمار از مجموعهu200cای از موارد زیر استفاده نماید:
• بررسی از نظر بیماریu200cهای مزمن مثل نارسایی کلیه
• بررسی از نظر وجود اختلالات کروموزومی
• تستu200cهای تشخیصی برای پی بردن به عملکرد هیپوتالاموس و هیپوفیز
• تعیین سن استخوانی بیمار
• MRI یا CT اسکن از جمجمه
- درمان
•درمان بلوغ دیررس سرشتی معمولا لازم نیست و اگر نیاز شد بر حسب تشخیص پزشک یک دوره درمان جایگزین با داروهای مناسب انجام میu200cشود.
• اگر نقص در هیپوتالاموس و یا هیپوفیز باشد، باید بیمار به موقع و به مقدار لازم هورمونu200cهای LH و FSH را دریافت نماید.
• اگر نقص در بیضهu200cها است باید بیمار به مقدار مورد نیاز هورمون تستوسترون دریافت کند.
xa0بلوغ زودرس (Precocious puberty):
بلوغ زودرس جنسی درxa0دختران
به طور معمول بلوع زودرس دخترانxa0به صورت بروز صفات ثانویه جنسی در دختران کوچکتر از ۸ سال تعریف شده است.
مطالعات اخیر پیشنهاد می کنند که چنانچه تکامل پستان یا ظهور موهای پوبیک در دختران سفید پوست قبل از ۷ سالگی و در دختران سیاه پوست، قبل از ۶ سالگی رخ دهد، بایستی آنها را از نظر بلوغ زودرس ارزیابی نمود.
بلوغ زودرس غالباً منشأ مرکزی دارد و ناشی از فعال شدن زود هنگام محور هیپوتالاموس- هیپوفیز- تخمدان می باشد. بلوغ زودرسxa0با ترشح ضربانی LH و افزایش پاسخ LH و FSH و GnRH اگزوژن (تحریک ۲ تا ۳ برابر)، مشخص می گردد.
در دختران بلوغ زودرس مرکزی تقریباً در ۸۵ درصد موارد ایدیوپاتیک است؛ با این حال علل نوروژنیک نیز باید مورد توجه قرار گیرند. آگونیست های GnRH که غیر حساس شدن هیپوفیزی را القا می کنند، پایه اصلی درمانی بلوغ زودرسxa0هستند و از بسته شدن اپی فیزی زود هنگام جلوگیری نموده، قد بزرگسالی را حفظ می نماید و در کنترل مسائل روانی- اجتماعی بلوغ زودرسxa0سودمندند.
بلوغ زودرس محیطی، شامل فعال شدن محور هیپوتالاموسی- هیپوفیزی- تخمدانی نمی شود و با گنادوتروپین های مهار شده در حضور افزایش استرادیول، مشخص می گردد. درمان بلوغ زودرس محیطی شامل درمان اختلال زمینه ای و محدود نمودن اثرات استروئیدهای گنادی به کمک مهارکننده های آروماتاژ، مهار کننده های استروئیدوژنز و بلوک کننده های گیرنده استروژن می باشد. باید به این مسئله توجه داشت که بلوغ زودرس مرکزی می تواند در دخترانی که زودرسی آنها به طور اولیه محیطی است نیز ایجاد شود (همانند سندرم مک کون آلبرایت و هیپرپلازی مادرزادی آدرنال).
ممکن است اشکال ناقص و متناوب بلوغ زودرس نیز روی دهند. به عنوان مثال، تکامل زودرس پستان ممکن است بدون هیچ گونه پیشرفت بعدی و بدون پیشرفت قابل توجه در سن استخوانی، تولید آندروژن یا مختل شدن قد، در دختران کوچکتر از ۲ سال رخ دهد.
آدرنارک زودرس نیز در غیاب تکامل پیشرونده ی بلوغ روی می دهد، اما بایستی آن را هیپرپلازی مادرزادی آدرنال با شروع دیررس و تومورهای ترشح کننده ی آندروژن [که در این مورد ممکن است زودرسی درگر جنسی «Heterosexual precocity» نامیده می شود] افتراق داد. ممکن است آدرنارک زودرس با چاقی، هیپرانسولینمی و مستعد بودن برای ابتلا به PCOS همراه باشد.
بلوغ زودرس جنسی در پسران
عواملى باعث بلوغ مى شوند که کاملا و به درستى براى ما شناخته نشده اند. یک محور مهم در بدن وجود دارد که ممکن است دربرگیرنده عوامل مربوط به بلوغ جنسى باشد که به نام محور هیپوتالاموس ـ هیپوفیز و غدد جنسى یا غدد فوق کلیوى, مورد توجه بسیار است. هیپوفیز هورمونهاى گنادوتروپین را ترشح مى کند و هیپوتالاموس هورمونهاى محرک هیپوفیز را مى سازد و آزاد مى کند و این مسیر هورمونى به غدد هدف یعنى غدد جنسى یا فوق کلیوى ختم مى شود. قبل از شروع بلوغ ترشحات هورمونى گنادوتروپین از هیپوفیز کم است ولى احتمالا تحت تإثیر غدد جنسى مردانه کنترل مى شود. براى اینکه در نمونه هاى تجربى و آزمایشگاهى دیده شده که اگر فرد مذکرى قبل از بلوغ اخته شود در واقع کنترل غدد جنسى بر هورمون گنادوتروپین کاهش یافته و سطح گنادوتروپین ها افزایش مى یابد. با شروع دوره بلوغ سطح هورمونهاى جنسى بخصوص در خواب اوج مى گیرد و بعد از اینکه دوره بلوغ شروع شد سطح هورمونهاى جنسى وFSH/LH در طول روز و بیدارى نیز افزایش مى یابد. آندروژنها نیز توسط غدد یاد شده ساخته مى شود.
تستوسترون یا هورمون جنسى مردانه در زندگى جنینى از حدود هفته هفتم حاملگى در غدد جنین مذکر شروع به ساخته شدن مى کند و ترشح آن افزایش مى یابد. ترشح و افزایش تستوسترون باعث تغییرات و شکل گیرى اعضاى تناسلى خارجى یک فرد مذکر مى شود. بلوغ در یک نوجوان مذکر با رویش مو در صورت, عقب رفتن خط رویش مو در پیشانى, وضعیت ظاهرى بدن و لگن و اندامها, رویش مو در زیر بغل و ناحیه زهار به طرف بالا و به شکل لوزى شروع مى شود. تغییر صدا نیز تقریبا در همین زمان اتفاق مى افتد. تمامى این فرآیندها از حدود ۱۱, ۱۲ سالگى شروع مى شوند و غالبا در یک دوره ۵ ساله تکمیل مى شوند. البته سن شروع بلوغ و مراحل تکمیل آن در افراد مختلف متغیر است.
بلوغ زودرس جنسى
بلوغ جنسى در سنین قبل از ۹ سالگى در پسرها به عنوان یک رویداد غیر طبیعى تلقى مى شود. بلوغ زودرس واقعى یا بلوغ هم جنسىIsosexual کامل, زمانى به وجود مىآید که مردسازى ناقص و فرآیند اسپرماتوژنز (ساختن اسپرم) روى داده باشد. در حالى که بلوغ زودرس کاذب یا بلوغ زودرس هم جنسى ناقص در مواردى به وجود مىآید که مردسازى بدون ساخت اسپرم اتفاق افتاده باشد. یعنى اینکه تشکیل آندروژن ناشى از فعال شدن زودرس سیستم هیپوفیز ـ هیپوتالاموس نیست. هرچند افتراق این دو مشکل است, اما این تفاوت وجود دارد.
مجموعه علل یا سندرومهایى که منجر به مردسازى زودرس مى شوند شامل تومورهاى سلول لیدیگ ((سلول مولد آندروژن)), تومورهاى مترشحه گنادوتروپین کوریونیک انسانى یا(HCG) , تومورهاى غده فوق کلیوى, هیپرپلازى و پرکارى مادرزادى غده فوق کلیوى, تجویز آندروژن یا هیپرپلازى و پرکارى سلولهاى لیدیگ مى باشند. در همه این موارد دیده شده که سطح تستوسترون یا ((هورمون جنسى مردانه)) پلاسما به صورت نامتناسب با سن افزایش قابل توجهى پیدا مى کند. و علایم بلوغ زودرس جنسى و صفات ثانویه جنسى بروز پیدا مى کند. تومورهاى سلول لیدیگ در کودکان به ندرت دیده مى شود اما باید توجه داشت در مواردى که اندازه بیضه هاى کودک متقارن نیست احتمال تومور سلول لیدیگ وجود دارد. و باید معاینات و آزمایشات لازم صورت گیرد. بقیه تومورهاى فوق الذکر از جمله تومور مردساز غده فوق کلیوى نیز مقادیر زیادى در نهایت تستوسترون مى سازند که باعث دگرگونى شرایط عادى کودک مى شوند و بلوغ زودرس جنسى اتفاق مى افتد.
یکى از علل بلوغ زودرس جنسى در پسران, هیپرپلازى مادرزادى یا افزایش فعالیت غده فوق کلیوى است که منجر به افزایش سطح ماده اى به نام ۱۷ هیدروکسى پروژسترون و در نتیجه افزایش سطح آندروژن مى شود. در این اختلال افزایش ترشح گنادوتروپین ممکن است در اوایل ثانویه بوده به طورى که بلوغ زودرس واقعى پس از آن روى دهد.
در یک مورد خاص بلوغ زودرس جنسى مستقل از گنادوتروپین در پسرها ممکن است روى دهد که ناشى از هیپرپلازى اتونوم (خودکار) سلول لیدیگ باشد; یعنى بدون اینکه تومور سلول لیدیگ به وجود آمده باشد. این اختلال به صورت اتوزومال محدود به مردان, از پدر به پسرانش منتقل مى شود و یا از مادرانى که حامل سالم این بیمارى هستند به پسران منتقل مى شود. در این مورد خاص مردنمایى و علایم بلوغ زودرس جنسى حتى در سن ۲ سالگى شروع مى شود. سطح هورمون تستوسترون افزایش مى یابد و حتى به میزان بالغین مى رسد.
همان طور که گفتیم یکى دیگر از علل بلوغ زودرس جنسى در پسران فعال شدن زودرس سیستم هیپوتالاموس ـ هیپوفیز است که یا بدون علت ((ایدیوپاتیک)) است و یا در اثر تومورهاى سیستم اعصاب مرکزىCNS یا در اثر عفونتها و سایر ضایعات ایجاد مى شود. امروزه با پیدایش روشهاى تشخیصى پیشرفته مثلC.t.scan وMRI تإخیرهاى گذشته در تشخیص بیمارى از بین رفته و یا کمتر روى مى دهد.
اگر بلوغ زودرس جنسى در پسران ناشى از تومورهاى مولد استروئید یا گنادوتروپین باشد و یا هیپرپلازى مادرزادى غده آدرنال (فوق کلیوى) یا اختلال در سیستم عصبى مرکزىCNSدرمان به رفع این علل بستگى دارد.
بلوغ زودرس چندجنسى:
اگر در پسران نابالغ علایم جنسى زنانه بروز پیدا کند ممکن است ناشى از افزایش متوسط یا شدید هورمون زنانه سازى به نام ((استروژن)) باشد.
به طور کلى و با توجه به پیشرفتهاى چشمگیر در پاراکلینیک و ابزارهاى تشخیص بیماریها هیچ گونه تإخیرى در شناخت این بیمارى موجه نیست. هنوز هم با وجود پیشرفت تکنولوژى, معاینه دقیق بیمار و علم و تجربه پزشک اهمیت و جایگاه خاص خویش را دارد. آنچه در این اختلال مهم است معاینه دقیق بدو تولد و پیگیرىهاى بعدى و تشخیص و درمان مناسب و سریع است که هم بیمار را از ناهنجاریها و ناراحتى هاى جسمى و فیزیکى مراقبت مى کند و هم زمینه هاى بروز اختلالات عصبى را از بین مى برد و از بروز بسیارى از مشکلات اعصاب و روان و اختلالات رفتارى و اضطرابى پیشگیرى به عمل می آید.
بلوغ در لغت معني رسيدگي و پختگي است و مشخصه دوراني از زندگي محسوب ميu200cشود كه فرد از دنياي كودكي فاصله ميu200cگيرد و در مسير تكامل جسمي و روحي قدم برميu200cدارد. اهميت اين دوره كوتاه، اما سرنوشتu200cساز در زندگي فردي و اجتماعي انسان به قدري است كه در دنياي امروز ، بهداشت بلوغ و مناسبات اجتماعي و رفتاري آن به يكي از شاخصهu200cهاي مهم براي سنجش ميزان رشديافتگي جوامع تبديل شده است.
كمبود آگاهي در زمينهu200cهاي رفتاري و رواني و بهداشت جنسی دوران بلوغ ، xa0بيشتر در رفتار بزرگسالان در تقابل با نوجوانان نمايان ميu200cشود.
مشاوران ما ، آموزشu200cها را چه به صورت مستقيم و چه به صورت غير مستقيم در این زمینه ارائه می نمایند.
بلوغ :
- مرحلهu200cای از رشد انسانxa0است که باعث گذار از کودکی و رسیدن به بزرگسالی میu200cشود. فردی که دوران بلوغ را پشت سر گذاشته باشد بالغ نامیده میu200cشود و از نظر جنسی، توانایی تولید مثلxa0دارد. بلوغ بیشتر اشاره به تغییرات جسمانی در بدن مرد و زن دارد. این دگرگونی با نام بلوغ جسمانی شناخته میu200cشود. علاوه بر آن بلوغ روانیxa0نیز اشاره به رشد روانی و شخصیتی فرد دارد. بلوغ جسمانی معمولاً در دورانxa0نوجوانیاتفاق میu200cافتد. بلوغ روانی دیرتر و پس از بلوغ جسمانی روی میu200cدهد. بلوغ اجتماعی مرحله تکاملی بلوغ انسان است که موجب تعیین شخصیت اجتماعی فرد میu200cشود.
انواع بلوغ :
- بلوغ جسمانی ،xa0یا تغییرات فیزیکی و فیزیولوژیکی در بدن کودک. بلوغ جسمانی معمولاً نخستین بلوغ است.
- بلوغ روانی ، تغییرات روانشناختی و شخصیتی در سنین نوجوانی و جوانی که باعث گذار از کودکی به بزرگسالی میu200cشود.
- بلوغ اجتماعی ،xa0تکمیل و مشخص شدن جایگاه اجتماعی فرد در جامعه و کارکرد وی.
- بلوغ هیجانی ،xa0سنی که در آن فرد توانایی کنترل هیجانات و احساسات خود را پیدا میu200cکند
بلوغ جسمانی :
- بلوغ جسمانی به مجموعه تغییرات فیزیکی و فیزیولوژیکی در بدن انسان و سایر جانوران گفته میu200cشود که بر اساس آنها، بیشتر بر اثر ترشح هورمونهایxa0گوناگون، بدنxa0کودک تبدیل به بدن بزرگسال میu200cشود. بیشتر این تغییرات جنبهٔ جنسی دارند و به غدد و اندامهای جنسی مرتبط میu200cشوند. به همین علت بلوغ باعث ایجاد آمادگی، احساس نیاز و توانایی سکسxa0و تولید مثل میu200cشود. زمان، فرایندها و نشانهu200cهای بلوغ در پسرانxa0وxa0دخترانxa0متفاوت است. جهش بلوغ اصطلاحاً به رشد جسمانی بسیار سریعی گفته میu200cشود که معمولاً در اوایل بلوغ رخ میu200cدهد که در نهایت موجب افزایش قد، وزن و رشد عضلات بدن میu200cشود
نشانه های مشترک بلوغxa0:
- برخی نشانهu200cهای بلوغ در دختران و پسران هر دو دیده میu200cشود:
- افزایش قد
- افزایش وزن
- رویش مویزیر بغل
- رویش موی درxa0نواحی شرمگاهی
- تمایل به جنس مکمل
- افزایش ترشح غدد پوستی و بوی بدن
آشنایی با بلوغ پسران :
- بلوغ زمان تغييرات سريع و يکي از مراحلي است که در سرتاسر طول حيات زندگي هر فردي با تغييرات مشخص و رشد سريع در همه اندام هاي بدن همراه است. اين رشد سريع و ناگهاني يک تا دو سال قبل از اين که پسر يا دختر به بلوغ جنسي برسند شروع مي شود و شش ماه تا يک سال بعد از آن هم ادامه مي يابد، بنابراين دوره ي کامل اين مرحله رشد سريع، حدود سه سال طول مي کشد. تغييرات ناگهاني و سريعي که هنگام بلوغ اتفاق مي افتد موجب سراسيمه شدن، دستپاچگي و نگراني نوجوانان شده و در خيلي از موارد منجر به بروز رفتارهاي ناهنجار و غير مطلوبي در آنان مي شود.
- بلوغ در پسران دیرتر از دختران روی میu200cدهد و معمولاً سنین ده تا شانزده سالگی زمان بروز بلوغ جسمانی در پسران است. سرعت بلوغ نیز در پسران کمتر از دختران است و به همین دلیل دوران بلوغ و تکمیل نشانهu200cهای آن در پسران بیش از دختران طول میu200cکشد
- در پسرها غده هیپوفیز واقع در قاعده مغز شروع به ترشح هورمونu200cهایی میu200cکند که بیضه را برای تولید هورمون جنسیxa0مردانه یعنی تستوسترون تحریک میu200cکنند. این هورمونu200cها باعث ایجاد تغییراتی مثل بزرگی اعضای تناسلی و رشد موی بدن و سپس تولید اسپرم و افزایش میل جنسی میu200cشوند
- چون در مراحل بلوغ (قبل و بعد از بلوغ جنسي) نوجوان با تغييرات و مشکلاتي مواجه مي شود. بايد والدين يا آنان که با نوجوان نزديک تر هستند به آرامي تر و با توضيح کافي او را در جريان اين تغييرات قرار دهند…
- بروزصفات ثانویه جنسیxa0در مرحله ي قبل از بلوغ (اولين انزال) يعني خروج مني در پسران آشنا کردن نوجوانان با مسايلي که در دوره ي بعد از بلوغ ممکن است براي آنان پيش بيايد مانند استعمال مواد مخدر، مشروبات الکلي، مفاسد اجتماعي، معاشرت و هم نشيني با دوستان نابات و منحرف، مشاهده فيلم هاي ويديويي غير مجاز و… از مواردي است که بايد به آن توجه کافي داشت.
رعايت بهداشت فردي در زمان بلوغ و توجه به احکام شرعي و به جاي آوردن نماز، روزه و غسل در مواقع لازم از ديگر مواردي است که بايد با دقت و بيان روشن براي نوجوانان شرح داده شود.
علل بلوغ :
- از حدود پنج سال قبل از بلوغ جنسي، ميزان کمي از هورمون هاي جنسي توليد و ترشح مي شوند که اين ميزان به تدريج در دوران بلوغ افزايش مي يابد و سبب تکامل ساختماني دستگاه تناسلي و عمل غدد جنسي مي شود.
اين هورمون ها از غده يي به نام هيپوفيز که در قاعده ي مغز قرار دارد و نيز از غدد جنسي (بيضه ها در پسران و تخمدان ها در دختران) ترشح شده و با تأثيرگذاري بر ساير غدد و اثر متقابل بر يکديگر سبب رشد و تکامل بيضه و ساير اعضاي تناسلي و بروز صفات ثانويه جنسي مي شوند. اين اثرات متقابل در تمام طول حيات باروري افراد ادامه دارد و به تدريج کاهش مي يابد.
بنابراين پيدايش بلوغ در اثر ترشح هورمون هاي جنسي است و فعاليت هاي هورموني سبب بروز تظاهرات بلوغ خواهد شد. صفات اوليه جنسي مربوط به مقاربت جنسي، توليد مثل و در ارتباط با اعضاي دستگاه تناسلي است و صفات ثانويه جنسي شامل رويش موي صورت و ناحيه تناسلي و بم بودن و تغيير آهنگ صدا در پسران و تغييرات اندام ها در دختران است.
در زمان بلوغ هورمون هاي جنسي به تدريج افزايش مي يابند و تغييرات بدني را سبب مي شوند. به نظر مي رسد در سن شانزده تا هفده سالگي سطح هورمون مردانه «تستوسترون» در خون خيلي زياد مي شود و سپس به آهستگي کاهش مي يابد تا در افراد بزرگسال به ميزان ثابتي برسد.
تغييرات جسمي در دوران بلوغ :
- هنگام رشد سريع و ناگهاني دوران بلوغ، از نظر جسماني تغييراتي در نوجوانان به وجود مي آيد که اغلب موجب اضطراب، دست پاچگي و نگراني آن ها مي شود و اگر از اتفاقاتي که براي آن ها پيش مي آيد اطلاع و آگاهي نداشته باشند چه بسا اين دل نگراني آن ها ادامه پيدا کند و در تعدادي از نوجوانان در مراحل زندگي اثرات سوء و زيان باري بر جاي بگذارد. به طور کلي در اين دوران چهار تغيير مهم جسمي در نوجوانان پيدا مي شود که عبارتند از:
* تغيير در اندازه ي بدن
* تغيير در اندام هاي بدن
* رشد و تکامل صفات اوليه جنسي
* رشد و تکامل صفات ثانويه جنسي
صفات ثانويه جنسي :
- ظاهر پسران و دختران در مراحل رشد و تکامل دوران بلوغ بطور فزاينده يي با هم تفاوت پيدا مي کند. اين تغيير که معلول رشد تدريجي صفات ثانويه جنسي است آن ها را از هم متمايز مي سازد.
صفات ثانويه جنسي در مردان : xa0xa0
xa0
- رويش موهاي زهار (شرمگاه)
اين موها حدود يک سال بعد از شروع بزرگ شدن بيضه ها و آلت تناسلي ظاهر مي شوند.
- رويش موي صورت زير بغل و افزايش موي بدنxa0
رويش اين موها پس از تکميل رشد موهاي زهار اتفاق مي افتد
- زبر شدن پوست
در دوران بلوغ پوست زبر شده و رنگ آن خاکستري مي شود.منافذ پوست هم بازتر و وسيع تر مي شوند.
- فعاليت غدد چربي
در اثر افزايش فعاليت غدد چربي ممکن است جوش هايي روي صورت و پوست بدن ظاهر شوند که به آن ها آکنه مي گويند و محل شايع آنها صورت است.
- تغيير صدا
تغيير صدا ناشي از رشد طناب هاي صوتي است. صدا در ابتدا خشن و بعد بم مي شود و در ابتدا کمي ناهنجار و شايد دورگه است، ولي به تدريج آهنگ صدا مطلوب تر مي شود.
- رشد عضلات
عضلات (بخصوص عضلات سينه) رشد مي کنند و نيرو مي گيرند.
صفات اوليه جنسي در مردان :
- صفات اولیه جنسیxa0مربوط به فعاليت بيضه ها و آلت تناسلي است. بيضه ها غدد جنسي مردانه و عضو اصلي توليدمثل در مردان هستند. اين غدد اسپرم مردانه و هورمون تستوسترون توليد مي کنند و توليد اسپرم در تمام طول حيات مرد ادامه دارد.
– بيضه ها در پانزده سالگي فقط بيست درصد رشد دارند و بعد از يک يا دو سال سرعت رشد آن ها افزايش مي يابد و سپس کند مي شود، به طوري که در هجده سالگي اين رشد کامل خواهد شد.
کمي بعد از آن که رشد سريع بيضه ها شروع شد رشد آلت تناسلي مشخصاً نمايان مي شود. اولين مرحله، رشد طولي است و در تعقيب آن به تدريج بر قطر آلت افزوده مي شود. اندازه ي آلت تناسلي مانند ساير اندام ها از فردي به فرد ديگر متفاوت است. بعضي از نوجوانان از نازکي آلت تناسلي خود نگران هستند و براي مدتي اين احساس را دارند که رشد آن عادي نيست که البته باور غلطي است.
اولين انزال که يکي از معيارهاي بلوغ است. معمولا در هنگام خواب براي يک پسر نوجوان پيش مي آيد. اگر در مورد انزال چيزي به نوجوان گفته نشده باشد دچار نگراني و اضطراب خواهد شد، ولي بايد بدانيد که اين يکي از مراحل رشد و تکامل و امري طبيعي است.
بلوغ و رفتار جنسي اگر در مسير هدايت شده و درست قرار نگيرد آسيب پذيري و مخاطرات فراواني را به وجود مي آورد، بنابراين بايد با آموزش صحيح و بيان روشن نوجوانان را براي يک زندگي سالم و با نشاط همراه با مسؤوليت پذيري خانوادگي آماده کنيم.
اشنایی با بلوغ در دخترا ن :
xa0
- بلوغ در دختران فرق می کند و از سن 9 سالگی تا 16 سالگی در تغییر است. به طور کلی دختران در سن حدود 2 سال زودتر از پسران بالغ می شوند. نژاد، آب وهوا، وراثت، نوع تغذیه، شرایط فرهنگی، روابط عاطفی و اجتماعی موجب میشود که سن بلوغ در دختران تغییر پیدا کند
- نخستین نشانه شروع بلوغ در دختران، قاعدگیxa0است که معمولااز نه تا هجده سالگی و زمانی که وزنِ دختران تقریباً به ۵۰ کیلو رسید ( دخترانِ بسیار لاغر دیرتر قاعده میشوند )آغاز میu200cشود. بطور متوسط دختران برای نخستین بار در سن سیزده سالگی دچار عادت ماهیانه یا قاعدگی میu200cشوند
- در دختران بعد از بالغ شدن غده هیپوفیز شروع به ترشح هورمونu200cهایی میu200cکند که تخمدانu200cها را برای تولید هورمونu200cهای جنسی زنانه یعنی استروژن و پروژسترون، تحریک میu200cکنند. این هورمونu200cها باعث ایجاد تغییرات فیزیکی از جمله بزرگی پستانu200cها و لگنu200cها و رشد موهای عانه و زیر بغل میu200cشوند و به دنبال آن، تخمک گذاری و قاعدگی را تحریک میu200cکنند.
- از نظر جسم، با رشد استخوانها و عضلات بدن بویژه استخوانxa0لگنxa0و نیز به دلیل رشد پستانها، جهش بلوغ در دختران به سرعت و در مدتی کوتاه قابل مشاهدهu200cاست. افزایش قد معمولاً تا هجده سالگی ادامه میu200cیابد
- افزایش ترشح هورمونu200cهای استروژن و پروژسترون از عوامل بروز این تغییرات است:
نشانهu200cهای بلوغ و یا صفات ثانویه جنسیxa0:
- قاعدگی
- رشدxa0پستانها
- رویش مو در اطراف اندامهای تناسلی
- رویش مویزیربغل
- زنانه شدن صدا
- افزایش و توزیع چربی در بدن
ناهنجاریu200cها :